Türkiye Somali’ye neden F-16 gönderdi, bu ülkeye yatırımların dönüşü oluyor mu: ‘Aldıklarımız ve verdiklerimizle artıya geçtiğimiz kanısındayım’

[hepsigundem]

Somali, Türk kamuoyunun radarına, geçtiğimiz aralık ayında İsrail’in Somaliland’i tanımasıyla güçlü bir halde girdi. Bu atağın çabucak akabinde Somali Cumhurbaşkanı Türkiye’yi ziyaret etti. Türkiye, şu günlerde Somali’nin deniz yetki alanlarında araştırma faaliyetleri gerçekleştirecek. TSK, üç savaş gemisini refakat için bölgeye gönderdi. Geçtiğimiz hafta ise başşehir Mogadişu’da Türk F-16’ları görüldü. Millî Savunma Bakanlığı, konuyla ilgili, “Somali’deki Hava Öge Komutanlığımızda yeni görevlendirilen ögelerimiz, Somali’nin terörle çabasına katkı sağlayacaktır” açıklamasını yaptı.

Peki dünyanın en fakir ülkelerinden biri olan Somali’ye Türkiye’nin ilgisi neden? Türkiye, Somali’deki varlığıyla ne hedefliyor? Neden Türkiye’nin en geniş büyükelçilik yerleşkesi ve en büyük yurtdışı askeri üssü Somali’de? Bu soruları, 2012 ile 2014 yılları ortasında Mogadişu Büyükelçisi olarak görev yapan, Gelecek Partisi Bursa Milletvekili Kani Torun, Cumhuriyet’e yanıtladı. Torun, ülkedeki iç savaş nedeniyle kapalı kalan Türk Büyükelçiliğine 24 yıl sonra atanan birinci büyükelçi olmuştu.

‘TÜRKİYE, SOMALİ’Yİ KUYUDAN ÇIKARDI’

Kani Torun öncelikle, 2010’ların başında Türkiye’nin attığı birinci adımlardan bahsederek, “İlk teşebbüs büyük ölçüde insani yardım formundaydı. Devlet, cebinden çok fazla para harcamadan, halkı ve STK’ları mobilize etti. Toplanan yardımlarla kimi yatırımlar yapıldı. 20 yıllık iç savaşın akabinde yıkılmış bir devlet yapısı vardı. Ülkenin toparlanması, sıfırdan yeni bir devletin kurulması, kurumların yerleşmesi, ülke içi barış, uzlaşma çalışmaları, terörle uğraş, uzun vadeli bir strateji olarak asker ve polisin eğitilmesi, Somali-Somaliland görüşmeleri… Türkiye, tabiri caizse o devirde, Somali’yi kuyudan çıkardı” dedi.

NEDEN SOMALİ?

Torun, “Yardım eli neden Somali’ye uzatıldı?” sorusuna, “Aynı anda birkaç etken rol oynadı. O esnada açlık ve kuraklık nedeniyle 200 bine yakın insan ölmüştü. Kamuoyunda bir merhamet duygusu oluşmuştu. O periyot diğer rastgele bir Afrika ülkesi birebir kurallarda değildi. 20 yıl süren diğer bir iç savaş yoktu. Somali birebir vakitte tarihi olarak da bizimle belirli devirlerde kesişmiş bir ülke. Coğrafik olarak biraz uzak görünse de çok fazla uzak değil. O topraklar, Osmanlı’nın muhakkak devirlerde vaziyet ettiği topraklar. Bir de alışılmış ki coğrafik olarak stratejik bir pozisyonda. Bir tarafıyla Kızıldeniz’in girişini, öteki tarafıyla da Hint Okyanusu geçişini denetim eden bir yer. Bunların hepsi yapılan yardımda rol oynadı” karşılığını verdi.

BU YATIRIMLARIN GETİRİSİ NE?

Peki Türkiye bunların karşılığında ne aldı? İki ülkenin ticaret hacmi 2024 yılında 384 milyon dolar düzeyinde gerçekleşti. Bunun 363 milyon dolarını Türkiye’nin ihracatı oluşturdu. Kani Torun, “Evet, ticaret hacmi çok artmadı. Bunun en büyük sebeplerinden biri tek taraflı olması. Somali’den buraya pek bir şey gelmiyor. Lakin ticaret hacminin ötesinde, Afrika’da çok uygun bir Türkiye imajı oluştu. Sayılarla çabucak söz edilmese de Türkiye’nin, Afrika ülkelerinin birçoğunda yatırımları arttı” değerlendirmesini yaptı. Türkiye’nin bölgedeki sismik araştırmalarını da anımsatan Torun, “Açık sularda önemli ölçüde petrol olduğu konusunda bulgulara rastlandı. Türkiye, bu bölgelerle ilgili Somali merkezi idaresiyle bir mutabakat yaptı. Buradan devletin yararları olacak. Dediğim üzere bu, bugünden yarına olmayabilir, birkaç yılı bulabilir fakat uzun vadede Türkiye’nin artıya geçeceğini düşünüyorum. Aslında şu anda da büyük ölçüde artıya geçildiği kanısındayım. Somali’ye yatırılan para konusunda çok şey yazılıyor ancak aslında harcamalar o kadar fazla değil. Bunların bir kısmı aslında özel kesim yatırımı. Onlar da para kazanıyor” dedi. Türk şirketleri, Mogadişu Memleketler arası Havalimanı’nı ve Mogadişu Limanı’nı işletiyor. Türkiye, Somali’ye bir uzay üssü de kuracak.

‘TURKSOM İÇİN GENELKURMAY’I İKNA ETTİK’

Öte yandan Türkiye’nin yurtdışındaki en büyük askeri üssü Somali’de bulunuyor. 2017’de açılan, TURKSOM ismi verilen bu üsle ilgili Kani Torun, “Burası bir askeri eğitim üssü olarak planlandı. 20 yıllık iç savaşın sonucunda Somali’nin eğitimli subay ve astubay takımı ya ülke dışına gitti, ya yaşlanıp ayrıldı. Ortada yalnızca milis kuvvetleri kaldı. Halbuki bir devlet olabilmenin yolu sistemli orduya sahip olmak. O yüzden o devirde biz Genelkurmay’la konuştuk, onları ikna ettik. Burada bir askeri akademi kuralım, hem subay hem de astubay yetiştirelim dedik. Burası aşikâr bir müddettir mezun veriyor. Uzun vadede ise büsbütün Türkiye’nin eğitiminden geçmiş bir askeri ordu oluşacak” tabirlerini kullandı. Somali’ye Türk F-16’larının “terörle gayrete katkı” maksadıyla konuşlandırılmasıyla ilgili ise Torun, “Üssün kurulduğu yer, (terör örgütü) Eş-Şebab’ın aktif olduğu bir yer. Alışılmış terörle çabaya katkı vermek denince memleketler arası toplumdan da dayanak alınıyor. Bunun getirdiği risk ise gaye olmak” kelamlarını sarf etti.

NEDEN EN BÜYÜK BÜYÜKELÇİLİK SOMALİ’DE?

Benzer biçimde Türkiye’nin en geniş büyükelçiliği de Mogadişu’da yer alıyor. “Bunun sebebi ne” sorusuna Kani Torun, “O periyotta biz büyükelçilik binası ile ilgili çalışırken ülkenin güvenlik probleminden ötürü, öteki kamu kurumlarının da burada konuşlanma ihtimalini düşündük. Somali’nin o günkü güvenlik ortamında, başka kamu kurumlarının güvenlik açısından savunulamaz hale gelmesi riskine karşı, buranın bir manada kale üzere olmasını istedik. TİKA, Kızılay ve başkaları de burada çalışsın dedik. Büyük bir arsa aldık. Kançılarya binası ile rezidans binası çok büyük değil, lojmanlar var orada. Bayağı misafirhane tipi yerler, toplumsal tesisler var” cevabını verdi.

‘İSRAİL FIRSATTAN İSTİFADE ETTİ’

Kani Torun, İsrail’in geçtiğimiz aralık ayında tanımasıyla dünyanın gündemine gelen Somaliland ile ilgili de konuştu. 2013’ten itibaren Somali ile Somaliland’i 3 defa bir ortaya getirdiklerini belirten Torun, bundan sonra Türkiye’nin bölgeye ilgisinin azaldığını savundu. Torun, “İsrail bunu görüp işin içine girdi ve Somaliland’i tanıyarak bir anda orada stratejik bir kazanım elde etti. Lakin ben tekrar de, uzun vadede İsrail’in orada konuşlanabileceğini düşünmüyorum. Somaliland’in İsaaq klanı ayrılıkçı lakin öbür dört klanı aslında ayrılmak istemiyor. Yani nüfusun yarısı ayrılmak istiyor, öteki yarısı istemiyor. Somali merkezi hükümeti, Northeast diye yeni bir federal bölge ilan etti ve Somaliland’in neredeyse yarısını merkezi hükümete direkt bağlanmış hale getirdi. O bölgeye Somaliland kuvvetleri de giremiyor. Hasebiyle bağımsızlık tanınsa bile, tanınan bölge çok küçük bir bölge olarak kalacak. Bir tek Berbera ve Hargeysa aksı kalıyor. Ben bunun sürdürülebilir olduğunu düşünmüyorum. Birleşik Arap Emirlikleri Berbera Limanı’nı işletiyor lakin onlar da endişeden Somaliland’i tanıyamadı” değerlendirmelerini yaptı.

‘YATIRIMI YALNIZCA MERKEZE YAPMAYALIM’

Torun son olarak, Türkiye’nin bölgede sadece merkezi hükümete yatırım yapmaması gerektiğini, başka bölgelere de yatırım yapması gerektiğini söyleyerek, “Hem siyasi hem de ekonomik yatırım gerekiyor. Türkiye’nin kurduğu istikrar daima Cumhurbaşkanı ve onun klanı üzerinden gidiyor. Somali o denli bir yer değil, herkesle iş yapacaksınız. Zira herkesin silahı var, herkes kendinin muhatap alınmasını istiyor. Oradaki her federal bölgeyle bizim büyükelçimizin, Dışişleri’nin yakın bağının olması gerekiyor. İnsani yatırım yapalım, okul, hastane yapalım. İnsanların gönlünü kazanalım” tabirlerini kullandı.



Cumhuriyet

The post Türkiye Somali’ye neden F-16 gönderdi, bu ülkeye yatırımların dönüşü oluyor mu: ‘Aldıklarımız ve verdiklerimizle artıya geçtiğimiz kanısındayım’ first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...