Tatbikat Sahnesi’nin oyunu ‘Batı Ekspresi’, 6-7 Mart’ta sahnede: Göçün ironisi, bavulların yükü

[hepsigundem]

Tatbikat Sahnesi’nin sahnelediği “Batı Ekspresi”, Matéi Vişniec’in göç ve Batılılaşma temalarına odaklanan çok katmanlı metnini, kara güldürünün keskin lisanıyla aktüel bir yüzleşmeye dönüştürüyor. İstanbul-Paris çizgisinde işleyen bir tren metaforu, oyunda sırf “gidilecek yer”i değil, Avrupa’nın tüketim vaadiyle göçün bedeli ortasındaki tansiyonu, kimliğin pazarlığa açıldığı kırılgan eşiği de temsil ediyor.

Elvin Beşikçioğlu’nun rejisi, metnin düşünsel sertliğini tek bir dramatik çizgiye hapsetmeden, kalabalığı “koro” disipliniyle kuruyor. Toplu sahnelerde tempo yükselirken kişisel anlarda karakterlerin içe dönük çatlakları belirginleşiyor: Hayal ile gerçek, umut ile yorgunluk, “yeni hayat” isteği ile geride kalanların yükü tıpkı vagonda yan yana duruyor. Bu tartının en çarpıcı karşılığı ise oyunun metninde ve sahne hissinde sık sık geri dönen bir imge: Sahiplerini bekleyen boş meskenler. Kimi yirmi yıldır, kimi on yıldır birebir kapının arkasında bekliyor; içlerinde eşya yerli yerinde, perde tıpkı perdedir tahminen ancak ömrün sesi çekilmiştir. Anahtarı cebinde unutulmuş bir hayat üzere duruyor. O konutlar, göçün yalnız “gidiş” olmadığını; dönüş ihtimalinin de yıllarca sürebilen bir bekleyişe dönüştüğünü hatırlatıyor.

TAŞINAN YÜK

Dekor dizaynında (Barış Dinçel) kullanılan eğrilmiş çerçeveler, yarım kalmış geçişler ve sahneye yayılan bavullar, oyunun ana fikrini somutlaştırıyor: Göç burada yalnız hareket değil, taşınan yük. Bavullar kimi vakit meskenin yerine geçiyor, kimi vakit kimliğin; kimi vakit da “bütün bir hayatın” sığdırılmaya çalışıldığı dar bir hacim olarak karşımıza çıkıyor. Sahne sistemi, bir istasyon netliğinden çok, kırık bir dünyanın içinden geçiyormuş hissi üretiyor.

Işık tasarımı (Önder Arık) sahneye hudut kapısı sertliği kazandırıyor: Bekleme salonu atmosferinden sorgu alanına, mavi bir soğukluktan sert spotlara süratle geçebilen ışık, oyunun “geçiş” fikrini bedenleştiriyor. Müzikler (Utar Dündar Artun) Balkan coğrafyasının ikili ruhunu taşıyor; neşeyi çağıran ritimler, bir anda içe çöken bir yüke bağlanarak oyunun mizahtrajedi istikrarını destekliyor.

Oyuncu-luklarda toplu ritim kadar karakter detayları da öne çıkıyor. Takım, metnin tipolojisini “temsili” bir çizgide bırakmadan, her bir karaktere küçük insani çatlaklar açmayı başarıyor. Vişniec’in metninde yer alan ve oyunun omurgasını kuran “Avrupa” vurgusu, bilhassa şu cümlede çarpıcılaşıyor:

“Eğer bir gün ‘Avrupa nedir?’ diye sorarlarsa, hepimiz ellerimizi göstermek zorunda kalacağız.” Bu yaklaşım, oyunun Avrupa’yı bir coğrafya değil, emek ve hiyerarşi sistemi olarak tartışmasının altını çiziyor.

ROL DEĞİŞİMİ

“Batı Ekspresi” genel olarak yüksek tempolu bir akışa sahip. Yer yer fikrin aslında kurulduğu anlarda kısa tekrarlar hissedilse de reji ve sahne gücü oyunu canlı tutuyor. Bu temsilde ayrıyeten ferdî not olarak şunu eklemek gerekir: Selin Tekman’ın mazereti nedeniyle o akşam sahnede direktör Elvin Beşikçioğlu’nu da izledik. Bu durum, oyunun ana problemiyle tuhaf biçimde örtüşüyor: Göç, birden fazla vakit bir “yer değişimi”dir fakat bazen de birinin boşluğunu bir diğerinin doldurmasıdır. Hayat, planladığımız üzere akmadığında, “rol” de yer değiştirir. Sonuçta “Batı Ekspresi”, göçü yalnız trajedi olarak değil; cazibe, pazarlık, kimlik arayışı ve yorgunluk ekseninde tartışan; mizahı bir kaçış değil, yüzleşmenin lisanı olarak kullanan güçlü bir sahne önerisi sunuyor.

KÜNYE

Batı Ekspresi – Matéi Vișniec

Çeviri: Burak Üzen

Yönetmen: Elvin Beşikçioğlu

Dekor: Barış Dinçel

Işık: Başkan Arık

Kostüm: Başak Özdoğan

Müzik: Utar Dündar Artun

Oyuncular: Adem Aydil, Derin Beşikçioğlu, Fatih Sönmez, Selin Tekman, Selin Zafertepe, Ünsal Coşar (İzlediğim temsilde Selin Tekman’ın yokluğunda Elvin Beşikçioğlu sahnede yer aldı.)



Cumhuriyet

The post Tatbikat Sahnesi’nin oyunu ‘Batı Ekspresi’, 6-7 Mart’ta sahnede: Göçün ironisi, bavulların yükü first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...