Filozof Prof. Dr. İoanna Kuçuradi ile hayat ve gelecek üzerine konuştuk: ‘Yapay zekâdan değil kendimizden korkmalıyız’

[hepsigundem]

Türkiye Felsefe Kurumu Lideri, Maltepe Üniversitesi İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü ve İnsan Hakları Anabilim Kısmı Lideri Prof. Dr. İoanna Kuçuradi’ye nazaran, “Dünyamız bugün postmodernizmin onu sürüklediği yerin sonuna gelmiş, toslayıp duruyor”. “Yapılabilecek şeylerin başında, ‘iyi’ öğretmen, kişilere kendi yapısal imkanlarını geliştirmeye yardımcı olan öğretmen yetiştirmek geliyor” diyen Kuçuradi, bunun da çok güç olduğunu zira herkesin her şeyi kendisiyle başlattığını vurguluyor!

Prof. Kuçuradi ile “yeni yıl” söyleşisi yaptık, her şeyden konuştuk.

– Yeni yıla genç işsizliği, ağır gelecek telaşı, artan yoksulluk üzere meselelerle girdik. Umudu canlı tutmak, yaşama sevincimizi kaybetmemek için sizce ne yapmalıyız?

Bir kelam vardır, sevgili Figen Hanım: “İyilik yap, denize at. Balık görmezse Halik görür”. Ben diyorum ki “Halik de görmesin”. Lakin “iyilik yapmak” ne demek?

Etik kıymet bilgisiyle harekette bulunarak bir durumda bu bedeli olabildiğince korumak yahut bu olamıyorsa bu kıymetin en az harcanacağı halde harekette bulunmak. Bunu yapabilmek için de bir aksiyonu, bir durumu vb. hakikat değerlendirmenin nasıl yapılabileceğini bilmek gerekiyor: “Örneğin bilgi eksikliğinden ötürü, belli bir durumda bunu yapamadığımız vakit, yapamadığımızın farkında olunca yapacağımız şey ile farkında olmadığımız vakit yapacağımız şey ortasında çok değerli farklar oluyor.

– Herkes “toplumsal çürüme’’den kelam ediyor. Bu türlü bir çürüme içinde miyiz? Bizi ne kurtarır?

Dünyamız bugün postmodernizmin –anything goes’un– onu sürüklediği yerin sonuna gelmiş, toslayıp duruyor. Bu, hareketlerimiz ortasında etik bedel farkı görmemek manasına geliyor. Bedel yargılarından -grupların “iyi-kötü saydıklarındankurtulalım derken hareketlerimizin etik bedelinden, çoğunluk olarak kurtulmuşuz galiba!

İyice yerleşmiş “akıl-duygu karşıtlığından” kurtulmamız gerekiyor. Hürmet da inanç de birer histir. Akıl ise “mükemmel” cinayetlerin planlaması için de kullanılabiliyor.

İnsanlar en çok örneklere bakarak birçok vakit farkına varmadan huylar ediniyor. Sonra da bu huylardan sıyrılamıyorlar.

Bunun için yapılabilecek şeylerin başında “iyi” öğretmen -örnek olacak öğretmen-, şahıslara kendi yapısal imkanlarını geliştirmeye yardımcı olan öğretmen yetiştirmektir. Ama nasıl? Zira herkes her şeyi kendisiyle başlatıyor, böylelikle de aralık alınamıyor.

ARAÇLAR EMEL OLMAMALI

– Bir konuşmanızda “Robotların insanlaştırıldığı, insanların robotlaştırıldığı bir çağda yaşıyoruz’’ diyorsunuz. Teknolojik gelişmeler bizi nereye götürecek?

Teknolojik gelişmeler, diğer birçok şey üzere, etik kıymet korumak için de paha harcamak için de kullanılabiliyor.

Bir toplantıda, sürücüsüz giden arabayı ballandıra ballandıra anlatan bir konuşmacıya, ben orada duran insan görünümlü bir makine ile benim aramda nasıl bir fark olduğunu sorunca o, topu bana atarak “Siz söyleyin” dedi. Halbuki bu sorunun yanıtı çok kolaydı: Benim göğsümü “açarsanız” kalbimi görürsünüz. Onun göğsünü açarsanız, teller görürsünüz.

Teknolojik gelişmelerin bizi nereye götüreceği, tekrar bize bağlı. Teknolojik gelişme sarhoşluğundan kurtulmamızın faydalı olacağını düşünüyorum. Öbür bir deyişle, araçları hedef haline getirmemek gerekir.

– Yapay zekâdan korkmalı mıyız sizce? Gidişata bakarak 5-10 yıl sonrasını nasıl görüyorsunuz?

Yapay zekâdan değil de kendimizden korkmalıyız. Aslında sorun, bu makineyle ilgisinde “zekâ” sözünü kullanmaktan -belki de “intelligence”ı “zekâ” ile karşılamış olmaktan- başlıyor. “Zekâ” sözü kolay kolay bizi bir antropomorfizme götürüyor. Bu da, “Gemler elimizden gitti” hissini uyandırıyor.

Bu vesileyle, bunlarla ilgili olarak gördüğüm bir meseleye dikkati çekeyim: “Process (süreç)” ile “procedure”un (bir şeyi yapmada izlenen yolun) karıştırılmasına: “Süreç’in/‘process”in en kıymetli özelliği resen olup bitmesidir, hedefi olmamasıdır. “Procedure” ise bir şeyin gerçekleşmesi için yapılanedilen, bir şeyi gerçekleştirmede izlenen yoldur.

ETİK SÖZÜ MODA OLDU

– Vakit zaman Nietzsche’nin “Her neye ki bir insan kendi yaşantılarıyla ulaşamıyor, buna kulakları da kapalıdır” kelamını hatırlatıyorsunuz. Bunu biraz açabilir misiniz?

İnsanların son vakitlerde kulakları en çok nelere kapalı? İnsanların birden fazla bir sorunu kendileri yaşamadıkça pek anlayamıyor. Şu anda da “etik” sözü moda oldu, etik bilgisi değil.

– Küçük Prens kitabını çok sevdiğinizi biliyoruz. Bu kitapta sizi en çok etkileyen nedir?

Küçük Prens’te en etkileyici bulduğum şey, sevgiyi/dostluğu anlatma biçimidir. Sevgiyi egoistçe bir his olarak değil, sevilmeye bedel biriyle bağda yaşanan bir his olarak anlatıyor.

– Türkiye 2026’ya insan hakları açısından nasıl giriyor?

Yapılan konuşmalarda “insan hakları” kelamı, eskisine nazaran daha çok kullanılıyor. Bu da etik unsurlar olarak insan hakları eğitimine örgün eğitimde daha fazla yer vermemiz gerektiğini düşündürüyor.

İLK ÖĞRENME TAKLİTLE

– Daima selfie çekmek, insanların toplumsal medyaya poz poz kendi fotoğraflarını koyması narsisizm midir? Narsist sayısı neden bu kadar arttı? Sorun eğitim sisteminde mi, anne-baba tavrında mı?

Ben psikanalist görüşün –Freud’un görüşünün– genelleştirilmesine karşıyım ancak burada bu türlü bir görüş kelam bahsidir. Kişinin kendisiyle ilgisinde bir problemdir bu. Çocuğun birinci “öğrendikleri” taklitle oluyor. Bunun için ana-baba da öğretmen de –hele öğretmen– çok değerli.

Size bir örnek vereyim: Yıllar evvel bir orta, üniversite öğretim elemanlarına ve öğrencilere sakal yasaklanmıştı! Bizim öğrencilerin birkaçının da latifeli vardı. Ben onlara şöyle dedim: Sakallarınıza benim hiçbir itirazım yok. Hatta kimilerinize yakışıyor bile. Ancak kesmenizi rica ediyorum. Kesmezseniz beni uğraştıracaklar. Bunun üzerine sevgili çocuklarım sakallarını kesmişti. Bundan bir mühlet sonra bir baba ofisime geldi ve oğlunu aylarca kendisinin ikna edemediğini nasıl yapmasını sağladığımı sordu. Ben ise, “Bu benim öğrencilerim ile aramda bir sırdır” deyip bir şey söylemedim.



Cumhuriyet

The post Filozof Prof. Dr. İoanna Kuçuradi ile hayat ve gelecek üzerine konuştuk: ‘Yapay zekâdan değil kendimizden korkmalıyız’ first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...