Emektar mühendisten Ay misyonu için ihtar: NASA astronotların hayatıyla “Rus ruleti oynuyor”

[hepsigundem]

NASA, yıllar sonra Ay etrafına insan göndereceği birinci vazife Artemis II’yi mart ayında fırlatmayı planlıyor. Bu vazife, 1970’lerdeki Apollo programından bu yana Ay’a beşerli birinci seyahat olacak.

Kamuoyunda daha çok hidrojen sızıntıları nedeniyle ertelenen fırlatma konuşulurken, birtakım uzmanlar Orion uzay aracının ısı kalkanına ait daha önemli bir risk olduğunu öne sürüyor.

NASA’da yaklaşık 20 yıl mühendis olarak görev yapan ve 2003’teki Columbia faciasından sonraki birinci mekik uçuşunda yer alan eski astronot Charlie Camarda, Artemis II’nin mevcut haliyle beşerli uçuşa hazır olmadığını savunuyor.

ABC Net’e konuşan Camarda, “Bu araçla mutlaka mürettebat uçurmamalıyız” diyerek, bilhassa kapsülün Ay etrafındaki cinsinin akabinde Dünya’ya dönüşte karşılaşacağı çok ısının önemli risk oluşturduğunu belirtiyor.

ISI KALKANI KRİTİK

Isı kalkanı, uzay aracının atmosfere tekrar girişte maruz kaldığı yaklaşık 3 bin dereceye varan sıcaklıklara dayanabilmesi için alt kısmına yerleştirilen kalın bir hami katmandan oluşur.

Orion kapsülünün ısı kalkanı, Avcoat ismi verilen materyalden üretilmiş 186 bloktan oluşuyor. Bu materyal denetimli biçimde yanarak alttaki yapının çok ısınmasını engelliyor. Emsal teknoloji 1960’lar ve 70’lerdeki Apollo vazifelerinde de kullanılmıştı.

Kasım 2022’de gerçekleştirilen Artemis I vazifesinde, Ay etrafını dolaşan Orion kapsülünde insan yerine test modelleri bulunuyordu. Lakin misyon dönüşünde ısı kalkanında beklenmedik hasar tespit edilmişti.

Alabama’daki İleri Hava ve Uzay Çalışmaları Okulu’ndan uzay siyaseti uzmanı Wendy Whitman Cobb’a nazaran, kapsül atmosfere çok yüksek süratle girmiş ve suratını düşürmek için “sekme manevrası” (skip manoeuvre) yapmıştı. Bu harekette kapsül sığ bir açıyla atmosfere girip tekrar yükselerek sürat kaybediyor.

Görev sonrasında mühendisler, ısı kalkanının yüzeyinde 100’den fazla çatlak ve krater gibisi hasar tespit etmişti. Buna karşın kapsülün genel sistemlerinde bir sorun yaşanmamıştı. Cobb, “Astronotlar olsaydı inançta olurlardı” diyor.

COLUMBIA VE CHALLENGER HATIRLATMASI

Isı kalkanları daha evvel de trajik sonuçlara yol açmıştı. 2003’te Space Shuttle Columbia felaketi sırasında uzay mekiği atmosfere dönüşte parçalanmış, yedi astronot hayatını kaybetmişti. Soruşturma, fırlatma sırasında kopan bir köpük modülünün ısı kalkanına ziyan verdiğini ortaya koymuştu.

Camarda, Columbia kazasında üç sınıf arkadaşını ve yedi yakın dostunu kaybettiğini hatırlatarak, “Bir mürettebat daha kaybetmek istemiyorum” dedi.

Ona nazaran Artemis programında kullanılan Avcoat materyali Apollo devrine çok misal olsa da, hem etraf mevzuatı nedeniyle içeriğinin değiştirilmesi hem de üretim prosedürünün farklılaşması risk oluşturuyor.

Apollo vazifelerinde ısı kalkanı tek kesim Avcoat’tan oluşurken, Artemis misyonlarında 186 başka blok kullanılıyor. Camarda bu dizaynın “yapısal ve temel bir soruna” sahip olduğunu, NASA’nın ise bu fizikî sorunu tam olarak anlamadığını öne sürüyor.

NASA: “GÜVENİMİZ TAM”

NASA, Artemis I sonrası yürüttüğü incelemelerin akabinde Mayıs 2024’te bir rapor yayımladı. Raporda, Artemis II’nin atmosfere “çift sekme” yerine direkt giriş yapmasının ısı kalkanının çok sıcaklığa maruz kalma mühletini azaltacağı ve hasarı sınırlayacağı söz edildi.

NASA yöneticisi Jared Isaacman, ocak ayında yaptığı açıklamada Orion ve ısı kalkanına “tam güven” duyduğunu söyledi. Isaacman, bu itimadın “titiz tahlillere ve süreci bilgiye dayalı halde takip eden mühendislerin çalışmalarına” dayandığını belirtti.

Buna rağmen gelişmiş materyaller uzmanı ve ısı kalkanı mühendisi Ed Pope da geçen yıl toplumsal medyada kaygılarını lisana getirmişti. Pope, NASA’nın tasarım problemini çözmek yerine komiteler ve “yeterince ilgili olmayan testlerle” vakit kaybettiğini savunmuştu.

MÜRETTEBAT NE YAPACAK?

Artemis II, Artemis I’den farklı olarak dört astronotu taşıyacak ve Orion kapsülü yaklaşık 10 gün boyunca uzayda kalacak.

NASA, gelecekte Artemis III vazifesinde güncellenmiş bir ısı kalkanı dizaynının kullanılacağını doğruladı. Lakin maliyet ve takvim baskısı nedeniyle Artemis II’de mevcut dizaynın değiştirilmeyeceği belirtiliyor.

Görev uzmanlarından Christina Koch, gazetecilere yaptığı açıklamada mühendislerin mürettebatı ve ailelerini düşündüğünü bildiğini ve sisteme güvendiğini söyledi.

Camarda ise Challenger ve Columbia kazalarından evvel de “bilinen meselelere karşın uçuşlara devam edildiğini” hatırlatarak şu ikazda bulundu:

“Columbia da olmamalıydı, Challenger da. Şayet Artemis II’yi mürettebatla uçurursak, Rus ruleti oynarız. Dersimizi almadık.”


NTV

The post Emektar mühendisten Ay misyonu için ihtar: NASA astronotların hayatıyla “Rus ruleti oynuyor” first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...