- Katılım
- 7 Ocak 2026
- Mesajlar
- 26,442
- Tepkime puanı
- 0
- Puanları
- 1
- Yaş
- 38
- Konum
- İstanbul
- Web sitesi
- www.hepsigundem.com
Ceza hukukçusu Dr Erdi Uzman Cumhuriyet’in sorularını yanıtladı.
– Günümüzde düşman ceza hukukundan çok kelam ediliyor, nedir düşman ceza hukuku, Türkiye’de şu an düşman ceza hukuku mu uygulanıyor?
Alman bir hukuk profesörü akademik bir makale yazıyor ve hukuk tertibinin düşmanlarına farklı bir hukuk uygulanabileceğini söylüyor. Birinci devir ilgi çekmeyen makale 11 Eylül akınlarının akabinde tekrar gündeme gelip ünleniyor. Özetle teoride “Cinsel kabahat failleri, terör suçluları, organize hata örgütleri üyeleri üzere hukuk nizamına temelden düşman olarak kodlanan bireylere vatandaş muamelesi yapamayız, bunlara özel bir hukuk biçimi uygulanmalı” diyor. Düşman Ceza Hukuku üzerine çalışmış biri olarak söylüyorum bu teori Türkiye’deki yargılamaları izah etmiyor. Bizde özel olarak düşmanlara yönelik bir hukuk yok, bizdeki sorun şu: mevcut kuralların büsbütün dışına sapmış belirli yargılamalar var ve bunların sayısı çoğalıyor. Örneğin Enis Berberoğlu, Osman Kavala, Can Atalay, Selahattin Demirtaş, Tayfun Kahraman davalarının özelliği AYM kararlarının uygulanmaması. Ben 2022’de yazdığım bir makalede “Türkiye şimdi İkili devlet değil ancak o tarafa ilerliyor” demiştim. Ortadan geçen vakitte örnekler çoğaldı. Bugün tahminen Türkiye’ye düşman ceza hukuku teorisi uymuyor lakin diğer bir Alman profesörün teorisi, daha beter bir teori Türkiye’deki gelişmeleri güya açıklıyor: İkili Devlet.
– İçişleri Bakanı en çok AKP’li belediyelere soruşturma müsaadesi verildiğini açıklamıştı lakin sabaha karşı operasyonlar, konut aramaları ya da özel yaşama ait manzaralarla karşılaşmıyoruz. Bu kelam ettiğiniz İkili Devlet biçimi mi?
İkili Devlet, bir yanda hukuk kuralları yani normlar işlerken öbür yanda halin icabına nazaran işleyen politik kararların hüküm sürmesidir. Bu teori, Nazi Almanyasının dünya savaşına kadar olan yıllarını anlatır. Bir yanda “Milli Yapan Kuvvetler” içinde bedellendirilen şahıslar vardır, bu şahıslara evvelce ilan edilmiş hukuk kuralları uygulanır. Ulusal görülmeyen toplum bölümleri ise normların muhatabı değildir, bu bireyler hakkında hukuka nazaran değil politik duruma nazaran karar verilir, hasebiyle bu alanda hiçbir kural yoktur. Örneğin ulusal kuvvetler içinde kıymetlendirilmeyen bireylere şoför evrakı verilmez hatta bir olayda doğum dokümanı bile düzenlenmez. Devrin Alman mahkemeleri bir Yahudi direktörün türel kişiliğini, sivil mevt kavramına dikkat çekerek reddeder. Ulusal olmayan bölümlere karşı mahkeme kararlarının da ehemmiyeti ve garantisi yoktur, beraat eden şahıslar toplama kampına gönderilir, vazifeden ayrılması istenen şahıslara istifa ya da toplama kampına gönderme seçeneği ile şantaj yapılır ve özetle toplumun bir bölümü, hukuk güvenliğinden mahrum bırakılır ve kimin ulusal kimin ulusal olmayan niteliğine sahip olduğuna da sadece politik olarak ve o ana nazaran karar verilir.
‘ŞABLON BİREBİR VE SÜREKLİ’
Sorunuza, Türkiye’de artık olumsuz tekil vakıaların ötesine geçildiğinden, ne yazık ki “evet” demek zorundayım. Şu an tutuklu yargılama, telefon dinleme daima muhakkak bir şablonu gösteriyor. Maddi gerçeği araştırmanın ötesine geçilip tıpkı partiye, süreklilik ilgisi içinde uygulamalar kelam konusu ise hukuk devletinin dışında ikili bir yapının arz ettiğini söyleyebiliriz. Hukuk vardır, işleyişine devam eder lakin muhakkak siyasi saiklerle, belirli şahıslara yönelik olarak hukuk kuralları uygulanmaz. Bu bireylere karşı ceza muhakemesi politik gayelidir, karar da politik biçimde verilir. İşte bu İkili Devlettir.
– CHP’nin mevcut idaresi görevden uzaklaştırıldı. Adalet Bakanı kararı bağımsız ve tarafsız yargının verdiğini söyledi. CHP’nin 38. Kurultayı’na 3 yıl sonra gelen mutlak butlan da ikili devlet teorisine örnek mi?
Çağdaş hukuk, normlara nazaran işler ve hukuk, genel olarak sanılanın tersine, öncelikle adaleti değil tüzel güvenliği sağlamaya çalışır. Yargının bir erk olarak gücü de hukukun unsurlarına nazaran ve evvelce ilan edilmiş normlara nazaran karar vermesinden ileri gelir. Düşünün bir tarihçi rastgele bir tarihi dokümana dayanmadan “Ben bu türlü düşünüyorum” diye bir tarihi vakıayı anlatabilir mi? Hukukçu da hukukun prensiplerine, metodolojisine ve normlara dayanmaksızın o denli istiyor ya da isteniyor diye karar verirse, bu şeklen bir türel karardır fakat esasen ortada bir tüzel karar yoktur. Bir istinaf dairesi yarın “2014 seçiminde hukuka terslikler varmış evvelki türel duruma dönüyoruz ve 2014 öncesindeki cumhurbaşkanı vazifeye gelmiştir” diye karar verebilir mi? Diyeceksiniz ki hukuken aslında veremez de fiilen de böylesi bir karar verilemez. Evet yanıt budur. CHP hakkında verilen mutlak butlan kararı, hukukun unsurlarının, metodolojisinin ve Türkiye’deki geçerli normların tümden reddiyesidir. Bu türlü bir kararın verilebilmesinin tüzel münasebeti sözdedir, fiilen bu karar verilebildiği için verilmiştir. Hukukun ve hukuk uğraşısının tümden reddiyesi manasına gelen bu karara karşı hukuksal deva öneren hiçbir görüşü, bir hukukçu olarak ciddiye almıyorum. Böylesi saf bir politik bir karara karşı hukuken değil lakin politik olarak uğraş edilebilir.
‘PÜRİPAK İKİLİ DEVLET TASARRUFU’
Türkiye’de hala siyasi partiler ayrıcalıkları yürürlükte, hala seçim yargısı ayrıyeten teşkilatmış durumda ve hala seçimlere ait teminatlar mevcut ve bunlar ana muhalefet partisi hariç başka partiler için geçerli. Lakin ülkenin ana muhalefet partisinin cumhurbaşkanı adayı hapiste, birçok belediye başkanı ve üyesi hapiste, belediyelerine kayyım atanmış durumda ve en nihayetinde tüm güvencelere rağmen partinin seçimi tanınmıyor ve partinin kendi idaresini belirleme hakkı elinden alınıyor. Yani hukuk kuralları yürürlükte ve bazılarına uygulanıyor fakat bazıları için ise hukuka nazaran değil politik halin icabına nazaran karar veriliyor. O halde CHP’ye mutlak butlak kararı, püripak bir ikili devlet tasarrufudur.
– İBB davaları 9 Mart’ta başladı. Bugüne kadarki yargılama sürecinde ortaya çıkan tabloyu nasıl yorumlarsınız?
İlk olarak kanaatimce teknik ancak epey değerli bir yanlıştan başlamak gerekiyor temele temas etmeden evvel. Duruşma teknik bir evredir. Tüm süreçler Ceza Muhakemesi Kanunu’nda belirlidir. Rastgele bir ceza davasında iddianamenin kabulü kararı okunur ve duruşmanın başladığı açıklanır. Yoklama alınır, iddianame anlatılır ve sanığa ait isnatlar belirtilerek sanığın savunmasının ne olduğu sorulur. Klasik sistem bu. Lakin İBB duruşmasında yoklama alınamıyor, yalnızca isim okunuyor. İddianamenin kabulü kararının okunması da kelam konusu olmamış. Teknik olarak baktığınızda bir duruşmanın başladığından kelam edemeyiz. Büyük bir dava olduğu için yöntemden bozma kararı çıkar mı çıkmaz mı emin değilim lakin ana muhalefetin cumhurbaşkanı adayı yargılanmasaydı ya da bu kadar göz önünde bir dava olmasaydı metottan bozma kararı gelirdi. Zira daha birinci düğme yanlış iliklenmiş durumda.
– Faal pişmanlıktan yararlanan bir iş beşerinin sözünü hür iradesiyle vermediğini söyleyerek vazgeçtiğini gördük. Bu durum davayı nasıl tesirler?
Ceza muhakemesinde birden fazla sefer beyan verilebilir. Örneğin kollukta, savcılıkta ve mahkemede farklı vakitlerde farklı tabirler verilebilir. Şayet sanığın sözlerinde çelişki mevcutsa evvelki sözler okunabilir ve çelişkiler giderilmeye çalışılır. Bahsettiğiniz örnekte sanığın soruşturmadaki beyanları ile kovuşturmadaki beyanları ortasında açıkça bir çelişki kelam konusu. Bu halde hangi beyan ya da beyanlar, ayrıca kanıtlarla desteklenebiliyorsa onun karara temel alınması gerekir. İsmi geçen iş beşerinin evvelki beyanlarının soyut olduğunu görüyoruz ve bu kişi aleyhine tabir verdiği kimi şahısları hiç tanımadığını dahi söylüyor. Hasebiyle evvelki beyanların kanıt vasfı kalmadı. Bu kişinin iradesinin etkilendiğinin kabulü, ismi geçenin evvelki beyanlarının tamamının, aksi ispat edilmemesi durumunda, karara temel alınmamasını gerektirir ve savcılık tarafından bir yönlendirme savı olduğundan başka aktif pişmanlıktan yararlanan bireylerin beyanlarının da ayrıyeten incelenmesi gereksinimini bize gösteriyor.
– Mahkeme heyetinin genç ve deneyimsiz olduğu istikametinde tartışmalar da yapılmıştı. Dünyanın dahi gündeminde olan bu şekil davalara bakan hâkimlerin deneyimi ne olmalı, teamül nedir?
Belli bir kural yok ancak İstanbul, Ankara üzere vilayetlere Ağır Ceza Mahkemesi liderleri aşikâr bir mesleksel tecrübeden sonra atanır. Birinci atamada daha küçük kente, yıllar ilerledikçe büyük kentlere gidilir. Lakin 2016’daki darbe teşebbüsünden sonra FETÖ üyesi olduğu gerekçesiyle birçok hâkim meslekten çıkarıldı. Bu da yargıda hâkim eksikliğine neden oldu ve deneyimsiz yargıçların süratle yükseldiğini gördük. İBB duruşmalarında da durum birebir.
– Siyasi davalarda en büyük itiraz tutuklu yargılamalara karşı yapılıyor. Ceza hukukunda tutuklu yargılama ne vakit uygulanır, istisnalar nedir?
Tutuklama kararının verilebilmesi ya da tutukluluk halinin devamı için öncelikle kuvvetli kabahat kuşkusu yani kişinin mahkûm olma ihtimali çok yüksek olmalı ancak bu da yetmez. Kaçma kuşkusu ve kanıtları karartma tehlikesi yani bir tutuklama nedeni de olmalı. İBB davasında tutukluluk bir yılı geçti, yargılama başladı. Mahkeme ya kaçma kuşkusu diyecek ki birçok kişinin kendi ayağıyla geldiğini biliyoruz ya da kanıt karartma. Soruşturma evresinde kanıt karartma kıymetlendirilebilir fakat kovuşturma evresinde, yargılama sürerken, bilhassa bu dava özelinde, kanıtlar karartılabilecek durumda değil. Mahkemenin CMK kararlarına nazaran tutuklama kararı vermediğini söylemek mümkün.
‘PEŞİNEN İNFAZ’
Bunların dışında örgüt kurma, yönetme, insan öldürme üzere katalog cürümlerde da tutuklu yargılama var. Lakin katalog hatalarda dahi “Tutuklu yargılama yapılır” diye bir kabul olamaz, zira tutukluluk istisnadır. Lakin bizim uygulamamızda tutuklama peşinen infaz edilen bir ceza ya da ön ceza olarak uygulanıyor. İBB davası da uygulamamızdaki hukuka alışılmamış tutuklama kararları sıkıntısının bir örneğini teşkil ediyor.
‘ÖRGÜT ÜYELİĞİ HER KAPIYI AÇAN MAYMUNCUKTUR’
– Siyasi davaların örgütlü hatalara bağlanmasının nedeni tutuklu yargılama yapabilmek mi?
Normalde güç ve sıkı kaidelere tabi olan tutuklama, arama, el koyma, telefon dinleme üzere muhafaza önlemleri örgüt işin içine girdiğinde kolaylaşır. Şahıslara örgüt kabahati yüklendiğinde duruşmadaki normlar daha sıkı olur. Temel hakları ve hürriyetleri daha kolay sonlandırmanın önü açılır. Örneğin olağanda sınırsız avukat hakkı varken İBB duruşmalarında ise örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen hata isnadı olduğu için, her bir sanık en çok üç avukat yardımından yararlanabilir. Bu sanığın hakkını sonlandırıyor. Özetle örgüt işin içine girdiğinde hem tutuklama, arama, el koyma, telefon dinlemeye başvurmak kolaylaşıyor hem de soruşturma makamının eli kuvvetlenirken, savunma sonlandırılıyor. Bir de şu çok değerli: Diyelim ki nitekim bir örgüt var lakin örgüt çerçevesinde hiçbir cürüm işlenmedi. Bu durumda bireyler hiç cürüm işlemeseler dahi örgüt üyesi olarak yeniden de ceza alabilir. Bu nedenle “Örgüt üyeliği her kapıyı açan maymuncuktur” denir. Yani örgütle ilişkilendirme geniş bir cezalandırma alanı sağlar.
– Yargılanan beşerler daima tıpkı ortamda, aslında birlikte çalışıyor, “örgüt mü değil mi” ayrımı nasıl yapılır?
Yargıtay bir kişinin örgüt üyesi olabilmesi için o kişinin örgütsel hiyerarşiye girmesi gerektiğini söyler ve bunun ölçütünü “çeşitli, daima ve ağır faaliyetler” olarak tanımlar. Belediyenin kendi içerisinde hiyerarşisi vardır. Bunun içinde yer almak örgüt üyeliğini göstermez. Bir şahsa belediye dışında ayrıyeten bir örgüt yapısı ve o yapıya istinaden bireylere buyruk veriliyor olması gerek ki örgüt üyeliğinden sorumluluğu kelam konusu olsun. Belediyedeki amirin verdiği buyruk, bireylerle HTS datalarının varlığı örgüt üyeliğinin olduğunu göstermez. Bireylerin belediye hiyerarşisi dışında suça ait yapıya dâhil olup o çerçevede ilgi kurması gerekir. Yargıtay bu hususta başarılı bir içtihat oluşturdu ve bu kıstasları uyguluyor. Mahkeme Yargıtay içtihadını takip ederse ve en nihayetinde evrak Yargıtay önüne geldiğinde Yargıtay kendi içtihatını takip ederse İBB davasının sonunda örgüt olmadığının kabul edilmesi gerekir.
– “Delil toplama” gerekçesiyle tahliye taleplerinin reddedildiğine şahit oluyoruz. Bu münasebetin türel bir karşılığı var mı?
Bunun hukuksal manası kanıt karartma kuşkusunun mahkeme tarafından yanlış anlaşılması. Mahkemenin ya da soruşturma makamlarının kanıt toplamadaki başarısızlıkları sanığa yüklenemez. Literatüre ve AİHM kararlarına bakarsanız bu bir tutuklama münasebeti olamaz. Kovuşturma makamı bu türlü bir münasebete dayanıyorsa, CMK’nın belirttiği biçimde hangi kanıtların nasıl karartacağına yönelik bir kuşkunun daha doğrusu bir tehlikenin olduğunu göstermesi lazım lakin bu türlü münasebetler ile karşılaşmıyoruz.
– Siyasalların yargılandığı çabucak her davada “gizli tanık”, “itirafçı” olanlarla ve “etkin pişmanlık”tan yararlananlarla karşılaşıyoruz. Bu bireylerin tabirlerinin dikkate alınması için ne olmalı?
Örgüt, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık üzere aşikâr hatalarda aktif pişmanlık kararları var.
Türkiye’de uygulama, bir hata isnat edildiğinde “Etkin pişmanlıktan yararlanmak ister misiniz”ne döndü. Faal pişmanlıktan yararlanan şahısların durumuna bakılmalı, verdiği bilgiler doğrulanmalı. Yani tek başına aktif pişmanlık beyanı kabahati ispat için elbette ki kâfi değildir, maddi olgularla beyanın ispatlanması gerekir. Biri “Rüşvet verdim” diyorsa savcılık para münasebetine bakar, banka hesapları araştırılır.
– Tezler elden verme tarafında oluyor…
Para verdiğini söyleyen kişi o parayı nasıl, kimden toparladı, ilgili şahsa nasıl ulaştırdı, aracı kim, kamera kaydı var mı, bu çerçevede manalı bir HTS verisi var mı diye bakılır. Yüksek ölçüde bir para alındığında bu para bir biçimde sistem içine sokulur ya da para bulunur. Örneğin aramada para bulunabilir ya da hesap hareketlerine bakılır, maddi değişiklik olup olmadığı araştırılır. Bu paranın karşılığına rastlanmazsa isnat ispatlanamamış olur.
– “Gizli tanık”ta durum nedir?
Tanığın yahut yakınlarının güvenliği bakımından telaş duyuluyorsa kapalı şahit uygulaması yapılır. Bilinmeyen tanıklık için zorlayıcı bir sebep olmalı, “Ben şu kişi hakkında tabir vereceğim lakin bilinmeyen şahit olmak istiyorum” diye bir şey olmaz. Ayrıyeten ilgili kişi o şahidi sorgulayabilmeli. Son olarak da kapalı şahidin beyanları tek başına ya da belirleyici biçimde mahkûmiyette kullanılamaz. Hem tek kanıt hem de belirleyici olamaz. Öbür kanıtlar olmalı ve saklı şahidin sözleri de o kanıtları desteklemeli.
– Türkiye’de bu türlü yapılıyor mu?
Uygulamada katiyen bu türlü değil. Bu bireylerin neden zımnî şahit olduğuna bakmak gerekir. Örneğin bir rüşvet konusu var. Sizden istediler, siz de vermediniz. Burada neden bâtın şahit olasınız ki. Güvenliğinize tesir eden bir durum yok. Birçok kişinin bâtın şahit olması hukuka muhalif. Münasebetiyle örneğin İBB davasında hem hukuken başvurulması oldukça problemli hem de ispat bakımından kanıt pahası olmadığı anlaşılan saklı şahit ve faal pişmanlık sözleriyle bir mahkûmiyet kurulamaz. Kurulursa Yargıtay’ın bozması gerekir.
– Savcılık tabirlerini sıklıkla avukatlar dahi görmeden kamuoyu öğreniyor. Hakikat yanlış bilinmeden savlar her yerde konuşuluyor. Bunun önüne nasıl geçilecek?
Hukukta soruşturma basamağı saklı, kovuşturma evresi alenidir. Bu saklılık üçüncü taraflaradır yani basın ve kamuoyu. Avukatın belgeyi inceleme hakkı vardır ki makul bir cürüm kataloğu bakımından buna da sınırlama getirilebilir. Yani evrak avukata dahi kapalıyken sızdırılan tabirlerle bir kamuoyu yaratılıyor. Bir kişi hakkındaki suçlama ne olursa olsun karar katılaşana kadar hatalı görülemez. Bu savaş durumunda dahi böyledir. Bu anayasal kuralı, “masumiyet karinesi” ya da daha hakikat sözle “suçlu sayılmama hakkı” olarak söz edebiliriz.
– Tüm bunlarla birlikte kurumlara emanet edilen telefonda yer alan ilgili ilgisiz fotoğraf, manzara, yazışmalar paylaşılıyor…
Konuyla ilgisi olmayan, özel hayata ait dataların ifşası soruşturmanın kapalılığını ihlal, özel hayatın kapalılığını ihlal, haberleşmenin kapalılığını ihlal hatalarını ve şahsî datalarla ilgili çeşitli cürümleri oluşturabilir. Kolluk yahut yargı mensubu ya da gazeteci bu sızdırmayı kim yaptıysa onun hakkında süreç yapılması gerek. Hâkim, savcı ise HSK, kolluk ise İçişleri Bakanlığı işlem yapmalı.
– Bunu bulmak ne kadar sıkıntı olabilir, bilhassa tabir verilen yerde kaç kişi var?
Savcı, kâtip, söz veren, söz veren ilgili kişinin avukatı var.
– Adalet Bakanlığı’nın kurduğu kümede birtakım tabirlerin paylaşıldığı görüldü, Adalet Bakanlığı’nın savcılığın yürüttüğü soruşturmalarda bu kadar aktif olması hukuksal olarak olağan mi?
Normal değil. Bakanlık yargı yerine talimat veremez. Bakanlığın misyonu yargıç ve savcılara gereken formasyonu sağlamaktır, ceza hukukuna ait yetkileri çok sonludur ve istisnaidir. Belirli bir soruşturmayı yönlendirme ve yürütme yetkisi muhakkak yoktur.
‘CEZA HUKUKU ZEHİRLENİYOR’
Bugün örgüt üyeliği, örgüte yardım, halkı kin ve düşmanlığa tahrik ve cumhurbaşkanına hakarette o denli bir uygulama var ki kanundaki hususlarla şahısların suçladığı fiiller ortasında açıkça uyumsuzluk kelam konusu. Bu uyumsuzluğa karşın beşerler tutuklanabiliyor ya da daha berbatı hatalı bulunabiliyor. Bu durum ceza hukukunu zehirliyor. Bir latifeye gülme nedeniyle ya da şarkı sözleri nedeniyle insanların cezalandırıldığını görüyoruz. Hiçbir hukuk fakültesi öğrencisi “Bir latifeye güldü diye halkı kin ve düşmanlığa tahrikten cezalandırılabilir” demez derse fakülteden mezun olamaz, zira ceza hukuku derslerini geçemez. Müzik kelamlarını beğenmeyebilirsiniz fakat bundan süreç yapılması kanundaki hataların kapsamında değil.
PORTRE
1991’de İstanbul’da doğdu. Kuleli Askeri Lisesi’ni bitirdi. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014’te dördüncülük derecesiyle, 2015’te İktisat Fakültesi Siyaset Bilimi ve Memleketler arası Alakalar Bölümü’nden çift anadal ile mezun oldu. “Türk Ceza Kanunu’nda Hükûmete Karşı Suç” başlıklı teziyle yüksek lisans derecesini aldı. 2015-2019 ortasında İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat, 2019 – 2024 ortasında Yeditepe Üniversitesi’nde araştırma vazifelisi olarak çalıştı. Viyana ve Berlin Humboldt üniversitelerinde araştırmalar gerçekleştirdi. 2023’te doktor oldu. İstanbul Gedik Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Anabilim Kısmında Doktor Öğretim Üyesi olarak çalışıyor.
FOTOĞRAFLAR
UĞUR DEMİR
Cumhuriyet
The post Dr. Erdi Yetkin mutlak butlan kararının hukuk unsurlarının tümden reddi olduğunu söyledi: ‘Düşman hukukundan beter’ first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".
Okumaya devam et...
– Günümüzde düşman ceza hukukundan çok kelam ediliyor, nedir düşman ceza hukuku, Türkiye’de şu an düşman ceza hukuku mu uygulanıyor?
Alman bir hukuk profesörü akademik bir makale yazıyor ve hukuk tertibinin düşmanlarına farklı bir hukuk uygulanabileceğini söylüyor. Birinci devir ilgi çekmeyen makale 11 Eylül akınlarının akabinde tekrar gündeme gelip ünleniyor. Özetle teoride “Cinsel kabahat failleri, terör suçluları, organize hata örgütleri üyeleri üzere hukuk nizamına temelden düşman olarak kodlanan bireylere vatandaş muamelesi yapamayız, bunlara özel bir hukuk biçimi uygulanmalı” diyor. Düşman Ceza Hukuku üzerine çalışmış biri olarak söylüyorum bu teori Türkiye’deki yargılamaları izah etmiyor. Bizde özel olarak düşmanlara yönelik bir hukuk yok, bizdeki sorun şu: mevcut kuralların büsbütün dışına sapmış belirli yargılamalar var ve bunların sayısı çoğalıyor. Örneğin Enis Berberoğlu, Osman Kavala, Can Atalay, Selahattin Demirtaş, Tayfun Kahraman davalarının özelliği AYM kararlarının uygulanmaması. Ben 2022’de yazdığım bir makalede “Türkiye şimdi İkili devlet değil ancak o tarafa ilerliyor” demiştim. Ortadan geçen vakitte örnekler çoğaldı. Bugün tahminen Türkiye’ye düşman ceza hukuku teorisi uymuyor lakin diğer bir Alman profesörün teorisi, daha beter bir teori Türkiye’deki gelişmeleri güya açıklıyor: İkili Devlet.
– İçişleri Bakanı en çok AKP’li belediyelere soruşturma müsaadesi verildiğini açıklamıştı lakin sabaha karşı operasyonlar, konut aramaları ya da özel yaşama ait manzaralarla karşılaşmıyoruz. Bu kelam ettiğiniz İkili Devlet biçimi mi?
İkili Devlet, bir yanda hukuk kuralları yani normlar işlerken öbür yanda halin icabına nazaran işleyen politik kararların hüküm sürmesidir. Bu teori, Nazi Almanyasının dünya savaşına kadar olan yıllarını anlatır. Bir yanda “Milli Yapan Kuvvetler” içinde bedellendirilen şahıslar vardır, bu şahıslara evvelce ilan edilmiş hukuk kuralları uygulanır. Ulusal görülmeyen toplum bölümleri ise normların muhatabı değildir, bu bireyler hakkında hukuka nazaran değil politik duruma nazaran karar verilir, hasebiyle bu alanda hiçbir kural yoktur. Örneğin ulusal kuvvetler içinde kıymetlendirilmeyen bireylere şoför evrakı verilmez hatta bir olayda doğum dokümanı bile düzenlenmez. Devrin Alman mahkemeleri bir Yahudi direktörün türel kişiliğini, sivil mevt kavramına dikkat çekerek reddeder. Ulusal olmayan bölümlere karşı mahkeme kararlarının da ehemmiyeti ve garantisi yoktur, beraat eden şahıslar toplama kampına gönderilir, vazifeden ayrılması istenen şahıslara istifa ya da toplama kampına gönderme seçeneği ile şantaj yapılır ve özetle toplumun bir bölümü, hukuk güvenliğinden mahrum bırakılır ve kimin ulusal kimin ulusal olmayan niteliğine sahip olduğuna da sadece politik olarak ve o ana nazaran karar verilir.
‘ŞABLON BİREBİR VE SÜREKLİ’
Sorunuza, Türkiye’de artık olumsuz tekil vakıaların ötesine geçildiğinden, ne yazık ki “evet” demek zorundayım. Şu an tutuklu yargılama, telefon dinleme daima muhakkak bir şablonu gösteriyor. Maddi gerçeği araştırmanın ötesine geçilip tıpkı partiye, süreklilik ilgisi içinde uygulamalar kelam konusu ise hukuk devletinin dışında ikili bir yapının arz ettiğini söyleyebiliriz. Hukuk vardır, işleyişine devam eder lakin muhakkak siyasi saiklerle, belirli şahıslara yönelik olarak hukuk kuralları uygulanmaz. Bu bireylere karşı ceza muhakemesi politik gayelidir, karar da politik biçimde verilir. İşte bu İkili Devlettir.
– CHP’nin mevcut idaresi görevden uzaklaştırıldı. Adalet Bakanı kararı bağımsız ve tarafsız yargının verdiğini söyledi. CHP’nin 38. Kurultayı’na 3 yıl sonra gelen mutlak butlan da ikili devlet teorisine örnek mi?
Çağdaş hukuk, normlara nazaran işler ve hukuk, genel olarak sanılanın tersine, öncelikle adaleti değil tüzel güvenliği sağlamaya çalışır. Yargının bir erk olarak gücü de hukukun unsurlarına nazaran ve evvelce ilan edilmiş normlara nazaran karar vermesinden ileri gelir. Düşünün bir tarihçi rastgele bir tarihi dokümana dayanmadan “Ben bu türlü düşünüyorum” diye bir tarihi vakıayı anlatabilir mi? Hukukçu da hukukun prensiplerine, metodolojisine ve normlara dayanmaksızın o denli istiyor ya da isteniyor diye karar verirse, bu şeklen bir türel karardır fakat esasen ortada bir tüzel karar yoktur. Bir istinaf dairesi yarın “2014 seçiminde hukuka terslikler varmış evvelki türel duruma dönüyoruz ve 2014 öncesindeki cumhurbaşkanı vazifeye gelmiştir” diye karar verebilir mi? Diyeceksiniz ki hukuken aslında veremez de fiilen de böylesi bir karar verilemez. Evet yanıt budur. CHP hakkında verilen mutlak butlan kararı, hukukun unsurlarının, metodolojisinin ve Türkiye’deki geçerli normların tümden reddiyesidir. Bu türlü bir kararın verilebilmesinin tüzel münasebeti sözdedir, fiilen bu karar verilebildiği için verilmiştir. Hukukun ve hukuk uğraşısının tümden reddiyesi manasına gelen bu karara karşı hukuksal deva öneren hiçbir görüşü, bir hukukçu olarak ciddiye almıyorum. Böylesi saf bir politik bir karara karşı hukuken değil lakin politik olarak uğraş edilebilir.
‘PÜRİPAK İKİLİ DEVLET TASARRUFU’
Türkiye’de hala siyasi partiler ayrıcalıkları yürürlükte, hala seçim yargısı ayrıyeten teşkilatmış durumda ve hala seçimlere ait teminatlar mevcut ve bunlar ana muhalefet partisi hariç başka partiler için geçerli. Lakin ülkenin ana muhalefet partisinin cumhurbaşkanı adayı hapiste, birçok belediye başkanı ve üyesi hapiste, belediyelerine kayyım atanmış durumda ve en nihayetinde tüm güvencelere rağmen partinin seçimi tanınmıyor ve partinin kendi idaresini belirleme hakkı elinden alınıyor. Yani hukuk kuralları yürürlükte ve bazılarına uygulanıyor fakat bazıları için ise hukuka nazaran değil politik halin icabına nazaran karar veriliyor. O halde CHP’ye mutlak butlak kararı, püripak bir ikili devlet tasarrufudur.
– İBB davaları 9 Mart’ta başladı. Bugüne kadarki yargılama sürecinde ortaya çıkan tabloyu nasıl yorumlarsınız?
İlk olarak kanaatimce teknik ancak epey değerli bir yanlıştan başlamak gerekiyor temele temas etmeden evvel. Duruşma teknik bir evredir. Tüm süreçler Ceza Muhakemesi Kanunu’nda belirlidir. Rastgele bir ceza davasında iddianamenin kabulü kararı okunur ve duruşmanın başladığı açıklanır. Yoklama alınır, iddianame anlatılır ve sanığa ait isnatlar belirtilerek sanığın savunmasının ne olduğu sorulur. Klasik sistem bu. Lakin İBB duruşmasında yoklama alınamıyor, yalnızca isim okunuyor. İddianamenin kabulü kararının okunması da kelam konusu olmamış. Teknik olarak baktığınızda bir duruşmanın başladığından kelam edemeyiz. Büyük bir dava olduğu için yöntemden bozma kararı çıkar mı çıkmaz mı emin değilim lakin ana muhalefetin cumhurbaşkanı adayı yargılanmasaydı ya da bu kadar göz önünde bir dava olmasaydı metottan bozma kararı gelirdi. Zira daha birinci düğme yanlış iliklenmiş durumda.
– Faal pişmanlıktan yararlanan bir iş beşerinin sözünü hür iradesiyle vermediğini söyleyerek vazgeçtiğini gördük. Bu durum davayı nasıl tesirler?
Ceza muhakemesinde birden fazla sefer beyan verilebilir. Örneğin kollukta, savcılıkta ve mahkemede farklı vakitlerde farklı tabirler verilebilir. Şayet sanığın sözlerinde çelişki mevcutsa evvelki sözler okunabilir ve çelişkiler giderilmeye çalışılır. Bahsettiğiniz örnekte sanığın soruşturmadaki beyanları ile kovuşturmadaki beyanları ortasında açıkça bir çelişki kelam konusu. Bu halde hangi beyan ya da beyanlar, ayrıca kanıtlarla desteklenebiliyorsa onun karara temel alınması gerekir. İsmi geçen iş beşerinin evvelki beyanlarının soyut olduğunu görüyoruz ve bu kişi aleyhine tabir verdiği kimi şahısları hiç tanımadığını dahi söylüyor. Hasebiyle evvelki beyanların kanıt vasfı kalmadı. Bu kişinin iradesinin etkilendiğinin kabulü, ismi geçenin evvelki beyanlarının tamamının, aksi ispat edilmemesi durumunda, karara temel alınmamasını gerektirir ve savcılık tarafından bir yönlendirme savı olduğundan başka aktif pişmanlıktan yararlanan bireylerin beyanlarının da ayrıyeten incelenmesi gereksinimini bize gösteriyor.
– Mahkeme heyetinin genç ve deneyimsiz olduğu istikametinde tartışmalar da yapılmıştı. Dünyanın dahi gündeminde olan bu şekil davalara bakan hâkimlerin deneyimi ne olmalı, teamül nedir?
Belli bir kural yok ancak İstanbul, Ankara üzere vilayetlere Ağır Ceza Mahkemesi liderleri aşikâr bir mesleksel tecrübeden sonra atanır. Birinci atamada daha küçük kente, yıllar ilerledikçe büyük kentlere gidilir. Lakin 2016’daki darbe teşebbüsünden sonra FETÖ üyesi olduğu gerekçesiyle birçok hâkim meslekten çıkarıldı. Bu da yargıda hâkim eksikliğine neden oldu ve deneyimsiz yargıçların süratle yükseldiğini gördük. İBB duruşmalarında da durum birebir.
– Siyasi davalarda en büyük itiraz tutuklu yargılamalara karşı yapılıyor. Ceza hukukunda tutuklu yargılama ne vakit uygulanır, istisnalar nedir?
Tutuklama kararının verilebilmesi ya da tutukluluk halinin devamı için öncelikle kuvvetli kabahat kuşkusu yani kişinin mahkûm olma ihtimali çok yüksek olmalı ancak bu da yetmez. Kaçma kuşkusu ve kanıtları karartma tehlikesi yani bir tutuklama nedeni de olmalı. İBB davasında tutukluluk bir yılı geçti, yargılama başladı. Mahkeme ya kaçma kuşkusu diyecek ki birçok kişinin kendi ayağıyla geldiğini biliyoruz ya da kanıt karartma. Soruşturma evresinde kanıt karartma kıymetlendirilebilir fakat kovuşturma evresinde, yargılama sürerken, bilhassa bu dava özelinde, kanıtlar karartılabilecek durumda değil. Mahkemenin CMK kararlarına nazaran tutuklama kararı vermediğini söylemek mümkün.
‘PEŞİNEN İNFAZ’
Bunların dışında örgüt kurma, yönetme, insan öldürme üzere katalog cürümlerde da tutuklu yargılama var. Lakin katalog hatalarda dahi “Tutuklu yargılama yapılır” diye bir kabul olamaz, zira tutukluluk istisnadır. Lakin bizim uygulamamızda tutuklama peşinen infaz edilen bir ceza ya da ön ceza olarak uygulanıyor. İBB davası da uygulamamızdaki hukuka alışılmamış tutuklama kararları sıkıntısının bir örneğini teşkil ediyor.
‘ÖRGÜT ÜYELİĞİ HER KAPIYI AÇAN MAYMUNCUKTUR’
– Siyasi davaların örgütlü hatalara bağlanmasının nedeni tutuklu yargılama yapabilmek mi?
Normalde güç ve sıkı kaidelere tabi olan tutuklama, arama, el koyma, telefon dinleme üzere muhafaza önlemleri örgüt işin içine girdiğinde kolaylaşır. Şahıslara örgüt kabahati yüklendiğinde duruşmadaki normlar daha sıkı olur. Temel hakları ve hürriyetleri daha kolay sonlandırmanın önü açılır. Örneğin olağanda sınırsız avukat hakkı varken İBB duruşmalarında ise örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen hata isnadı olduğu için, her bir sanık en çok üç avukat yardımından yararlanabilir. Bu sanığın hakkını sonlandırıyor. Özetle örgüt işin içine girdiğinde hem tutuklama, arama, el koyma, telefon dinlemeye başvurmak kolaylaşıyor hem de soruşturma makamının eli kuvvetlenirken, savunma sonlandırılıyor. Bir de şu çok değerli: Diyelim ki nitekim bir örgüt var lakin örgüt çerçevesinde hiçbir cürüm işlenmedi. Bu durumda bireyler hiç cürüm işlemeseler dahi örgüt üyesi olarak yeniden de ceza alabilir. Bu nedenle “Örgüt üyeliği her kapıyı açan maymuncuktur” denir. Yani örgütle ilişkilendirme geniş bir cezalandırma alanı sağlar.
– Yargılanan beşerler daima tıpkı ortamda, aslında birlikte çalışıyor, “örgüt mü değil mi” ayrımı nasıl yapılır?
Yargıtay bir kişinin örgüt üyesi olabilmesi için o kişinin örgütsel hiyerarşiye girmesi gerektiğini söyler ve bunun ölçütünü “çeşitli, daima ve ağır faaliyetler” olarak tanımlar. Belediyenin kendi içerisinde hiyerarşisi vardır. Bunun içinde yer almak örgüt üyeliğini göstermez. Bir şahsa belediye dışında ayrıyeten bir örgüt yapısı ve o yapıya istinaden bireylere buyruk veriliyor olması gerek ki örgüt üyeliğinden sorumluluğu kelam konusu olsun. Belediyedeki amirin verdiği buyruk, bireylerle HTS datalarının varlığı örgüt üyeliğinin olduğunu göstermez. Bireylerin belediye hiyerarşisi dışında suça ait yapıya dâhil olup o çerçevede ilgi kurması gerekir. Yargıtay bu hususta başarılı bir içtihat oluşturdu ve bu kıstasları uyguluyor. Mahkeme Yargıtay içtihadını takip ederse ve en nihayetinde evrak Yargıtay önüne geldiğinde Yargıtay kendi içtihatını takip ederse İBB davasının sonunda örgüt olmadığının kabul edilmesi gerekir.
– “Delil toplama” gerekçesiyle tahliye taleplerinin reddedildiğine şahit oluyoruz. Bu münasebetin türel bir karşılığı var mı?
Bunun hukuksal manası kanıt karartma kuşkusunun mahkeme tarafından yanlış anlaşılması. Mahkemenin ya da soruşturma makamlarının kanıt toplamadaki başarısızlıkları sanığa yüklenemez. Literatüre ve AİHM kararlarına bakarsanız bu bir tutuklama münasebeti olamaz. Kovuşturma makamı bu türlü bir münasebete dayanıyorsa, CMK’nın belirttiği biçimde hangi kanıtların nasıl karartacağına yönelik bir kuşkunun daha doğrusu bir tehlikenin olduğunu göstermesi lazım lakin bu türlü münasebetler ile karşılaşmıyoruz.
– Siyasalların yargılandığı çabucak her davada “gizli tanık”, “itirafçı” olanlarla ve “etkin pişmanlık”tan yararlananlarla karşılaşıyoruz. Bu bireylerin tabirlerinin dikkate alınması için ne olmalı?
Örgüt, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık üzere aşikâr hatalarda aktif pişmanlık kararları var.
Türkiye’de uygulama, bir hata isnat edildiğinde “Etkin pişmanlıktan yararlanmak ister misiniz”ne döndü. Faal pişmanlıktan yararlanan şahısların durumuna bakılmalı, verdiği bilgiler doğrulanmalı. Yani tek başına aktif pişmanlık beyanı kabahati ispat için elbette ki kâfi değildir, maddi olgularla beyanın ispatlanması gerekir. Biri “Rüşvet verdim” diyorsa savcılık para münasebetine bakar, banka hesapları araştırılır.
– Tezler elden verme tarafında oluyor…
Para verdiğini söyleyen kişi o parayı nasıl, kimden toparladı, ilgili şahsa nasıl ulaştırdı, aracı kim, kamera kaydı var mı, bu çerçevede manalı bir HTS verisi var mı diye bakılır. Yüksek ölçüde bir para alındığında bu para bir biçimde sistem içine sokulur ya da para bulunur. Örneğin aramada para bulunabilir ya da hesap hareketlerine bakılır, maddi değişiklik olup olmadığı araştırılır. Bu paranın karşılığına rastlanmazsa isnat ispatlanamamış olur.
– “Gizli tanık”ta durum nedir?
Tanığın yahut yakınlarının güvenliği bakımından telaş duyuluyorsa kapalı şahit uygulaması yapılır. Bilinmeyen tanıklık için zorlayıcı bir sebep olmalı, “Ben şu kişi hakkında tabir vereceğim lakin bilinmeyen şahit olmak istiyorum” diye bir şey olmaz. Ayrıyeten ilgili kişi o şahidi sorgulayabilmeli. Son olarak da kapalı şahidin beyanları tek başına ya da belirleyici biçimde mahkûmiyette kullanılamaz. Hem tek kanıt hem de belirleyici olamaz. Öbür kanıtlar olmalı ve saklı şahidin sözleri de o kanıtları desteklemeli.
– Türkiye’de bu türlü yapılıyor mu?
Uygulamada katiyen bu türlü değil. Bu bireylerin neden zımnî şahit olduğuna bakmak gerekir. Örneğin bir rüşvet konusu var. Sizden istediler, siz de vermediniz. Burada neden bâtın şahit olasınız ki. Güvenliğinize tesir eden bir durum yok. Birçok kişinin bâtın şahit olması hukuka muhalif. Münasebetiyle örneğin İBB davasında hem hukuken başvurulması oldukça problemli hem de ispat bakımından kanıt pahası olmadığı anlaşılan saklı şahit ve faal pişmanlık sözleriyle bir mahkûmiyet kurulamaz. Kurulursa Yargıtay’ın bozması gerekir.
– Savcılık tabirlerini sıklıkla avukatlar dahi görmeden kamuoyu öğreniyor. Hakikat yanlış bilinmeden savlar her yerde konuşuluyor. Bunun önüne nasıl geçilecek?
Hukukta soruşturma basamağı saklı, kovuşturma evresi alenidir. Bu saklılık üçüncü taraflaradır yani basın ve kamuoyu. Avukatın belgeyi inceleme hakkı vardır ki makul bir cürüm kataloğu bakımından buna da sınırlama getirilebilir. Yani evrak avukata dahi kapalıyken sızdırılan tabirlerle bir kamuoyu yaratılıyor. Bir kişi hakkındaki suçlama ne olursa olsun karar katılaşana kadar hatalı görülemez. Bu savaş durumunda dahi böyledir. Bu anayasal kuralı, “masumiyet karinesi” ya da daha hakikat sözle “suçlu sayılmama hakkı” olarak söz edebiliriz.
– Tüm bunlarla birlikte kurumlara emanet edilen telefonda yer alan ilgili ilgisiz fotoğraf, manzara, yazışmalar paylaşılıyor…
Konuyla ilgisi olmayan, özel hayata ait dataların ifşası soruşturmanın kapalılığını ihlal, özel hayatın kapalılığını ihlal, haberleşmenin kapalılığını ihlal hatalarını ve şahsî datalarla ilgili çeşitli cürümleri oluşturabilir. Kolluk yahut yargı mensubu ya da gazeteci bu sızdırmayı kim yaptıysa onun hakkında süreç yapılması gerek. Hâkim, savcı ise HSK, kolluk ise İçişleri Bakanlığı işlem yapmalı.
– Bunu bulmak ne kadar sıkıntı olabilir, bilhassa tabir verilen yerde kaç kişi var?
Savcı, kâtip, söz veren, söz veren ilgili kişinin avukatı var.
– Adalet Bakanlığı’nın kurduğu kümede birtakım tabirlerin paylaşıldığı görüldü, Adalet Bakanlığı’nın savcılığın yürüttüğü soruşturmalarda bu kadar aktif olması hukuksal olarak olağan mi?
Normal değil. Bakanlık yargı yerine talimat veremez. Bakanlığın misyonu yargıç ve savcılara gereken formasyonu sağlamaktır, ceza hukukuna ait yetkileri çok sonludur ve istisnaidir. Belirli bir soruşturmayı yönlendirme ve yürütme yetkisi muhakkak yoktur.
‘CEZA HUKUKU ZEHİRLENİYOR’
Bugün örgüt üyeliği, örgüte yardım, halkı kin ve düşmanlığa tahrik ve cumhurbaşkanına hakarette o denli bir uygulama var ki kanundaki hususlarla şahısların suçladığı fiiller ortasında açıkça uyumsuzluk kelam konusu. Bu uyumsuzluğa karşın beşerler tutuklanabiliyor ya da daha berbatı hatalı bulunabiliyor. Bu durum ceza hukukunu zehirliyor. Bir latifeye gülme nedeniyle ya da şarkı sözleri nedeniyle insanların cezalandırıldığını görüyoruz. Hiçbir hukuk fakültesi öğrencisi “Bir latifeye güldü diye halkı kin ve düşmanlığa tahrikten cezalandırılabilir” demez derse fakülteden mezun olamaz, zira ceza hukuku derslerini geçemez. Müzik kelamlarını beğenmeyebilirsiniz fakat bundan süreç yapılması kanundaki hataların kapsamında değil.
PORTRE
1991’de İstanbul’da doğdu. Kuleli Askeri Lisesi’ni bitirdi. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014’te dördüncülük derecesiyle, 2015’te İktisat Fakültesi Siyaset Bilimi ve Memleketler arası Alakalar Bölümü’nden çift anadal ile mezun oldu. “Türk Ceza Kanunu’nda Hükûmete Karşı Suç” başlıklı teziyle yüksek lisans derecesini aldı. 2015-2019 ortasında İstanbul Barosu’na kayıtlı avukat, 2019 – 2024 ortasında Yeditepe Üniversitesi’nde araştırma vazifelisi olarak çalıştı. Viyana ve Berlin Humboldt üniversitelerinde araştırmalar gerçekleştirdi. 2023’te doktor oldu. İstanbul Gedik Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Anabilim Kısmında Doktor Öğretim Üyesi olarak çalışıyor.
FOTOĞRAFLAR
UĞUR DEMİR
Cumhuriyet
The post Dr. Erdi Yetkin mutlak butlan kararının hukuk unsurlarının tümden reddi olduğunu söyledi: ‘Düşman hukukundan beter’ first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".
Okumaya devam et...