Deprem sensörleri uzaydan düşen çöpleri algılayabiliyor

[hepsigundem]

Çalışmayı, Johns Hopkins Üniversitesi’nden gezegen bilimci Benjamin Fernando ile Imperial College London’dan mühendis Constantinos Charalambous yürüttü. İkili, sismik istasyon verileriyle kontrolsüz yeniden girişlerin izlenebileceğini 2024’teki Shenzhou-15 olayında test etti.

Çalışmaya göre atmosferde parçalanan bir uzay aracının ne kadar hızlı geldiği, hangi irtifalarda parçalandığı, yaklaşık hangi açıyla daldığı ve parçaların ne zaman koptuğu gibi kritik bilgiler, yerdeki sismik istasyonların kaydettiği sinyallerden çıkarılabiliyor. Bu da hem risk değerlendirmesi hem de olası parçaların nereye düşebileceğini daha iyi tahmin etmek açısından önemli.

SENSÖRLER GÖKYÜZÜNÜ DE “DUYDU”

Araştırmacıların temel fikri şu: Uzaydan gelen büyük parçalar atmosfere girişte ses hızının çok üzerinde (hipersonik) hareket ediyor. Bu sırada arkalarında bir “şok konisi” oluşuyor; bu koni yere ulaştığında güçlü bir “güm” etkisi yaratabiliyor. Deprem ağlarında kullanılan sismik sensörler de aslında sadece yerin içinden gelen sarsıntıları değil, belirli koşullarda bu tür akustik darbeleri de algılayabiliyor.

Bu yaklaşımın en büyük avantajlarından biri, halihazırda kurulu ve kamuya açık ölçüm ağlarından yararlanabilmesi. Yani yeni bir gözlem sistemi kurmadan, mevcut altyapı üzerinden ek bir “izleme katmanı” elde etmek mümkün.

KALİFORNİYA ÜZERİNDE TEST EDİLDİ

Yöntem, 2 Nisan 2024’te Çin’in Shenzhou-15 görevine ait yörünge modülünün Güney Kaliforniya üzerinde atmosfere kontrolsüz girişinde denendi. Yaklaşık 2,2 metre boyutunda ve 1,5 ton kütledeki parça, araştırmacılar için ideal bir test örneğiydi: Yeterince büyük olduğu için iz bırakması bekleniyordu, ama aynı zamanda parçalanma davranışı da merak konusuydu.

Araştırmacılar, Güney Kaliforniya ve Nevada’daki sismik ağların verilerini tarayarak, gökyüzündeki geçişe karşılık gelen sinyalleri buldu. Elde edilen kayıtlara göre cisim, atmosfere giriş sırasında yaklaşık Mach 25–30 gibi çok yüksek hızlarda ilerliyordu. Veriler ayrıca inişin erken safhasında daha “tek ve güçlü” bir iz varken, sonraki aşamada sinyalin çoklu küçük darbeler dizisine dönüştüğünü gösterdi. Bu da cismin havada parçalanıp dağıldığı yönündeki gözlemlerle uyumlu bulundu.

NEREYE DÜŞER SORUSUNA YARDIMCI OLACAK

Bu olayda modül büyük ölçüde atmosferde yanıp parçalandı ve tehlike oluşturmadı. Ancak her kontrolsüz giriş bu kadar “temiz” bitmeyebilir. Uzay çöpü tamamen yanmazsa, daha büyük parçalar yere ulaşabilir ve o zaman en kritik soru şu olur: Parçalar nereye düştü?

Yeni yöntem, parçaların olası saçılma alanını daha hızlı ve daha dar bir bölgeye indirebilecek bir araç sunuyor. Ayrıca sadece “yer etkisi” değil, parçalanma sırasında oluşabilecek çok küçük boyutlu partiküllerin atmosferde nasıl dağılduğuna dair modelleri geliştirmeye de katkı sağlayabileceği belirtiliyor.


Hürriyet

The post Deprem sensörleri uzaydan düşen çöpleri algılayabiliyor first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...