TMMOB’den sert ikaz: Türkiye sanayisizleşiyor, kırılganlık artıyor… Sonuçları acı olacak, sanayi alarm veriyor

[hepsigundem]

Dünya iktisadı yeni bir sanayi devrine girerken ABD, Çin ve Avrupa Birliği kamucu sanayi siyasetlerine, teknoloji sübvansiyonlarına ve yerli üretim zorunluluklarına yöneliyor. Türkiye ise uzun müddettir piyasa merkezli, ithalata dayalı ve kesimli bir sanayi anlayışıyla yol alıyor. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) tarafından hazırlanan Sanayi Kongresi 2025 Sonuç Bildirgesi, bu tercihin artık yapısal bir krize dönüştüğünü vurguluyor.

Rapora nazaran imalat sanayiinin ulusal gelir içindeki hissesi uzun müddettir geriliyor. Büyüme; üretim yerine inşaat, tüketim ve finansal genişleme üzerinden sağlanıyor. Bu durum düşük katma kıymet, dış şoklara kırılganlık ve üretken olmayan bir ekonomik yapı manasına geliyor. TMMOB, Türkiye’nin global kırılmalar devrinde yanlış tercihler ve derin bağımlılıklar nedeniyle riskli bir sürece sürüklendiğini belirtiyor.

SAVUNMA ENDÜSTRİSİ TARTIŞMASI

Savunma endüstrisindeki yatırımlara karşın kritik bileşenlerde dışa bağımlılığın sürdüğü, teknolojik birikimin sivil endüstriye gereğince yayılmadığı kaydediliyor. Bildirgede, savunma endüstrisinin planlı ve kamucu bir çerçeveye oturtulmadan sürdürülebilir kalkınma yaratamayacağı görüşü lisana getiriliyor. Türkiye ihracatının büyük kısmı hâlâ düşük ve orta-düşük teknoloji eserlerinden oluşuyor. Yüksek teknoloji eserlerinin hissesi yüzde 3-4 bandında. Bu yapı, rekabetin teknolojiyle değil, ucuz emekle sağlanmasına yol açıyor; verimlilik artışı hudutlu kalıyor, fiyatlar baskılanıyor. Türkiye’nin global kıymet zincirlerinde dizayncı değil, montajcı pozisyonda kaldığı vurgulanıyor.

Elektronikten makineye, kimyadan güce kadar birçok alanda üretim ithal orta mallarına bağlı. Döviz kurundaki dalgalanmalar direkt sanayi krizine dönüşüyor, cari açık kalıcılaşıyor ve planlama zayıflıyor.

MÜHENDİSLİK VE EMEK KRİZİ

TMMOB’ye nazaran endüstrideki gerilemenin temel nedenlerinden biri kamunun üretimden ve planlamadan çekilmesi. Özelleştirmelerle birlikte SEKA, Sümerbank, Etibank, PETKİM, MONOPOL, TÜPRAŞ ve Erdemir üzere kuruluşların elden çıkarılması; yerli orta malı üretimi ve teknoloji birikimini zayıflattı. Kamu yatırımları üretim yerine inşaat ve altyapıya yöneldi. “Kamu, endüstride yönlendirici ve üretici olmaktan çıkarılmıştır” değerlendirmesi yapılıyor. Makina Mühendisleri Odası’nın 2025 araştırmasına nazaran mühendis ücretleri reel olarak geriliyor, garantisiz çalışma yaygınlaşıyor, genç mühendis işsizliği ve beyin göçü artıyor. Bayan mühendisler eşitsizlikle karşı karşıya. Bu durumun sırf toplumsal değil, teknolojik kapasite açısından da önemli bir aşınma yarattığı belirtiliyor.

ÇIKIŞ KAMUCU SİYASETLE MÜMKÜN

TMMOB, piyasa merkezli yaklaşımın terk edilmesini ve kamucu, planlı bir sanayi stratejisinin benimsenmesini öneriyor. Beş yıllık kalkınma planlarının bağlayıcı hale getirilmesi; sendikalar, meslek odaları ve üniversitelerin sürece katılması isteniyor.

Stratejik kesimlerde kamu mülkiyetinin güçlendirilmesi, özelleştirmelerin durdurulması, kamu işletmelerinin toplumsal yarar ve teknolojik gelişim maksadıyla tekrar yapılandırılması öneriliyor. Açık bilim ve açık inovasyon siyasetleri, üniversite–sanayi–kamu işbirliğinin toplumsal muhtaçlıklar doğrultusunda tekrar tanımlanması daveti yapılıyor. Endüstrileşmenin garantili istihdam yaratması, ekolojik sonları gözetmesi ve yeşil dönüşümün yerli teknoloji üretimi için fırsat olarak kıymetlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Bildirgede, kapsamlı bir sanayi dönüşümünün lakin demokratik, bilimsel ve toplumcu bir siyasal iradeyle mümkün olacağı söz ediliyor. TMMOB’ye nazaran Türkiye’nin önünde iki yol var: üretimden uzaklaşan kırılgan bir iktisat ya da planlı ve bağımsız bir sanayi atılımı.



Cumhuriyet

The post TMMOB’den sert ikaz: Türkiye sanayisizleşiyor, kırılganlık artıyor… Sonuçları acı olacak, sanayi alarm veriyor first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...