Milei ve Erdoğan’ın enflasyon faturası: Arjantin’in bugünü Türkiye’nin yarını mı olacak?

[hepsigundem]

Arjantin’de sendikalar, Devlet Başkanı Javier Milei’nin işgücü düzenlemelerine karşı 24 saatlik genel greve gitti. Ülke genelinde mağaza ve süpermarketler kepenk indirirken, çok sayıda uçuş iptal edildi, tren istasyonları boş kaldı ve toplanmayan çöpler sokaklarda birikti. Başşehir Buenos Aires’e giriş yollarının bir kısmı protestocular tarafından kapatılırken, yer yer polisle aksiyoncular ortasında çatışmalar yaşandı.

Arjantin’de çalışanlar, hükümetin işgücü ıslahatına karşı başkentteki Ulusal Kongre önünde toplandı. Arjantin ekonomisindeki en sarsıcı gelişmelerden biri olarak gösterilen ve Şubat 2026 prestijiyle yasalaşma sürecinde olan kapsamlı işgücü ıslahatı, Javier Milei tarafından “İşgücü Modernizasyonu Kanunu” olarak isimlendiriliyor. Güvenlik güçleri yaşanan gelişmelerin akabinde sendikaların başlattığı kalabalığı dağıtmak için göz yaşartıcı gaz, tazyikli su ve plastik mermi kullandı, çok sayıda protestocu gözaltına alındı ve kent genelinde güvenlik tedbirleri artırıldı.

İŞÇİ KONFEDERASYONUNDAN AÇIKLAMA

Genel Personel Konfederasyonu (CGT), genel grevin evvelki hareketlere kıyasla daha yüksek iştirakle gerçekleştiğini açıkladı. Sendika lideri Jorge Sola, “Bu hükümet devrinde görülmemiş seviyede iştirak var” diyerek ekonomik faaliyetlerin büyük ölçüde durduğunu belirtti. İşten çıkarmaları kolaylaştıran, kıdem tazminatını azaltan ve çalışma şartlarını ağırlaştıran düzenlemelere yönelik yansılar grevin temelini oluşturdu. Sola, ekonomik faaliyetlerin yüzde 90’ının durduğunu açıkladı.

MİLEİ’NİN ‘REFORM PAKETİ’ NELERİ İÇERİYOR?

Milei hükümetinin bütçe kesintilerine dayalı ıslahat paketi Milei tarafından “İşgücü Modernizasyonu Kanunu” olarak isimlendiriliyor. Paket işten çıkarmaları kolaylaştırmayı, kıdem tazminatını azaltmayı, grev hakkını sınırlamayı ve müsaade haklarını daraltmayı öngörüyor. Islahatın en tartışmalı başlıklarından biri olan “saat bankası” uygulamasıyla, klasik 8 saatlik iş günü esnetilirken çalışanların günde 12 saate kadar çalışmayı “gönüllü” olarak kabul edebilmesinin önü açılıyor. Düzenleme, Arjantin Kongresi’nin alt kanadı olan Temsilciler Meclisi’nden geçti, yapılan değişikliklerin akabinde yine Senato onayına sunularak yasalaşma sürecinin son basamağına geldi.

EKONOMİDE DARALMA VE İŞ KAYIPLARI

Reformlar, üretim kesiminde daralma sinyallerinin arttığı bir devirde gündeme geldi. Milei’nin Aralık 2023’te vazifeye başlamasından bu yana iki yıl içinde 21 binden fazla şirketin kapandığı belirtiliyor. Sendikalara nazaran kemer sıkma siyasetleri nedeniyle yaklaşık 300 bin kişi işini kaybetti.

Ülkenin en büyük lastik üreticilerinden Fate’in Buenos Aires’teki fabrikasını kapatma kararı alması ve yaklaşık 900 kişinin işsiz kalacak olması da reaksiyonları artırdı.

Arjantin’de çalışanların yaklaşık yüzde 40’ının kayıtdışı istihdam edildiği söz ediliyor. Sendikalar yeni düzenlemelerin bu oranı artıracağını savunurken, hükümet vergi yükünü azaltarak kayıt dışılığı düşürmeyi ve istihdam yaratmayı hedeflediğini belirtiyor.

ENFLASYON DÜŞSE DE ALIM GÜCÜ GERİLEDİ

Milei, 2023 seçim kampanyasında kamu harcamalarında kesintileri sembolize etmek için mitinglerde motorlu testere kullandı. Misyon sürecinin başında Arjantin Pesosu’ndaki devalüasyonla birlikte, vazife sürecinde yıllık enflasyonu yüzde 150’den yüzde 32’ye düşürdü. Fakat bu düşüş, kamu kesiminde işten çıkarmalar ve hanehalkı gelirlerinde gerileme değerine gerçekleşti.

Azalan alım gücü, tüketimi ve ekonomik aktiviteyi zayıflattı. Hükümet, protestolar öncesinde gazetecileri “riskler” konusunda uyardı ve medya için özel bir çalışma alanı oluşturulacağını açıkladı. İçişleri yetkilileri, “Şiddet hareketleri olması halinde güvenlik güçleri müdahale edecektir” dedi.

ARJANTİN İKTİSADI BU NOKTAYA NASIL GELDİ?

Ülkenin bugün karşı karşıya olduğu tablo, uzun yıllara yayılan iktisat siyasetlerinin, yapısal kırılganlıkların ve kronikleşen istikrarsızlığın bir sonucu olarak şekillendi. Bu sürecin kökeni ise siyasal tercihler ve ekonomik model tartışmalarının başladığı devirlere kadar uzanıyor.

PERONİZM’DEN ANARKO-KAPİTALİZME

Arjantin’de çağdaş siyasal ve ekonomik tartışmaların kökeni, Arjantinli asker ve siyasetçi Juan Domingo Peron devrine uzanıyor. Peronist hareketin kurucusu ve başkanı olan Peron, 1946-1955 ve 1973-1974 yılları ortasında devlet başkanlığı yaptı. Bu devirde uygulanan ithal ikameci endüstrileşme modeli; güçlü sendikalar ve geniş toplumsal harcamalarla şekillenen iktisat siyasetiyle kısa vadede gelir artışı sağladı. Bu yaklaşımın akabinde 1980’lerde yaygınlaşan yolsuzluklar, uzun vadede kronik enflasyon, verimlilik düşüşü ve bütçe açıkları üzere yapısal meselelerin temelini attı.

Peron sonrası iktidara gelen Peronist hükümetler, ekonomik istikrarı sağlamakta kalıcı tahliller üretemedi. Bu durumun en önemli nedenleri ortasında; yüksek kamu harcamalarının sürdürülemez boyutlara ulaşması, para arzının siyasi müdahalelerle artırılması, kronik bütçe açıklarının merkez bankası kaynaklarıyla finanse edilmesi ve sık sık değişen iktisat siyasetleri yer aldı. Ayrıyeten döviz kuru denetimleri ve dış ticaret kısıtlamaları, Arjantin iktisadının rekabet gücünü zayıflatırken milletlerarası piyasalara erişimini de sınırladı. Bu süreçte ülke tekraren borç krizleri ve temerrütlerle karşı karşıya kaldı.

EKONOMİK KRİZLERİN DERİNLEŞTİĞİ DÖNEM

2000’li yıllarda da Peronist çizgideki idarelerin devam etmesi, enflasyon ve gelir dağılımı problemlerini daha da derinleştirdi. Bilhassa 2010’lu yıllarda artan fiyat istikrarsızlığı, mahallî para ünitesinin bedel kaybı ve yoksulluk oranlarındaki yükseliş, ekonomik memnuniyetsizliği artırdı. İktisatta itimat kaybı ve siyasi kutuplaşma, seçmen davranışlarını belirleyen temel ögeler haline geldi.

Bu tablo, 2023 seçimlerinde anarko-kapitalist ve Amerikancı görüşleriyle öne çıkan Javier Milei’nin iktidara gelmesinin önünü açtı. Milei; devlet müdahalesini azaltma, merkez bankasını kapatma ve Arjantin Pesosu yerine ABD Doları’na geçiş üzere radikal tekliflerle geniş bir seçmen kitlesinin takviyesini aldı. Uzun yıllar boyunca çözülemeyen yapısal ekonomik problemler ve Peronist siyasetlerin yarattığı mali dengesizlikler, Arjantin’de seçmenin tarihte de olduğu üzere sistem aykırısı alternatiflere yönelmesinde belirleyici oldu.

Ancak Javier Milei’nin seçilmesiyle birlikte gündeme gelen, anarko-kapitalizme yakın 12 saatlik çalışma günü üzere “reformların” Arjantin halkı açısından nasıl sonuçlar doğuracağı tartışılmaya devam ediyor. Bu gelişmeler yaşanırken Arjantin ile Türkiye’nin dünyada “enflasyon sıcak noktaları” olarak birlikte anılması dikkat çekiyor. Bu durum, iki ülkenin ekonomik gidişatının karşılaştırıldığı yeni bir tartışma başlığını da beraberinde getiriyor.

Arjantin’de emekçi emeğine dayalı sömürü sisteminin derinleştiği tarafındaki tartışmalar sürerken Türkiye’de de benzeri bir ekonomik gidişat ihtimali gündeme geliyor. Pekala, Türkiye ile Arjantin’in ekonomik açıdan öne çıkan benzerlikleri neler? Türkiye’de benzeri süreçlerin yaşanma ihtimali kelam konusu mu?

ARJANTİN TÜRKİYE BENZERLİKLERİ

G20 ekonomileri içinde Türkiye ve Arjantin, yüksek yıllık enflasyon oranlarıyla global birer “negatif istisna” halinde. Her iki ülke de kronikleşmiş fiyat istikrarsızlığı ve para ünitelerindeki paha kaybıyla çaba ederken Türkiye’nin izlediği yolun Arjantin’in geçmişteki ve günümüzdeki kriz basamaklarıyla olan benzerliği, ekonomistlerin “Arjantinleşme” ihtarlarını somutlaştırmaktadır.

İki ülkenin en dikkat çeken ortak özelliklerinden biri siyasi çalkantılar ortamında döviz kuru üzerinde kurulan baskı siyasetleri oldu. Javier Milei’nin seçim vaatleri ortasında yer alan merkez bankasını kapatma ve Arjantin Pesosu yerine ABD Doları’na geçiş gayesi doğrultusunda, Arjantin’de kur dinamikleri sert dalgalanmalar gösterdi.

10 Aralık 2023 öncesinde dolar/peso kuru 363,700 düzeyindeyken, Milei’nin misyona gelmesinin çabucak akabinde 11 Aralık 2023’te 801,050 düzeyine yükselerek keskin bir sıçrama yaşadı. Bu artışın akabinde kur, 7 Nisan 2025’e kadar baskılanarak 1074 seviyesine hakikat daha kademeli bir yükseliş izledi. Lakin bu sürecin devamında oynaklık tekrar arttı; 15 Eylül 2025’te 1453 seviyesine çıkan parite, 22 Eylül’de 1329 seviyesine gerileyerek kısa müddette sert dalgalanmalar sergiledi.

Türkiye’de uzun müddettir baskı altında tutulan dolar/TL kuru, son olarak geçen yıl sert bir sıçrama yaşadı. İBB Başkanı ve CHP’nin cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun 19 Mart 2025’te tutuklanmasına kadar görece kademeli bir artış izleyen kur, bu gelişmenin akabinde gün içinde 36 TL’den 42 TL düzeyine kadar yükseldi.

Söz konusu yükselişin akabinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın döviz satışı müdahalesiyle kur 38 TL düzeyine geriledi. Bu süreç sonrasında ise Arjantin’de görülen modele emsal halde kur yine baskılanarak daha denetimli bir yükseliş eğilimine girdi.

TCMB’nin döviz baskısı siyaseti sürse de ortadan geçen yaklaşık 10 ayın akabinde dolar/TL kuru 20 Şubat 2026 prestijiyle 43,80 düzeyine ulaştı. Yaşanan bu gelişmelerin ortaya koyduğu benzerlik, Türkiye’de dolar/TL kurunun da Arjantin’de olduğu üzere yüksek volatiliteye açık bir yapıya evrilebileceği ihtimalini gündeme taşıdı.

POLİTİKA FAİZİ VE ENFLASYON KRİZİ

Arjantin iktisadında uzun yıllardır süregelen mali disiplinsizlik ve denetimsiz bütçe harcamaları yapısal bir sorun olarak öne çıkıyor. Kamu borcunun GSYİH’ye oranının yüzde 68,2 düzeyinde bulunduğu ülkede, bütçe açıklarının finansmanı için Merkez Bankası’nın para basma yetkisine başvurulması hiperenflasyon riskini daima gündemde tuttu.

Javier Milei’nin iktidara gelmesiyle birlikte kamu harcamalarında radikal kesintilere gidildi; bakanlık sayısı 18’den 9’a düşürüldü, kamu istihdamı donduruldu. Bu sert tedbirler Arjantin’in uzun yıllar sonra tekrar bütçe fazlası vermesini sağlarken aylık enflasyon halkın haklarının elinden alınmasıyla yüzde 25 düzeylerinden yüzde 1,9‘a kadar geriledi. Aralık 2023’te yüzde 126 olan gecelik repo faizi de 31 Ocak 2025 prestijiyle yüzde 29‘a indirildi ve bu düzey korundu. Lakin bir yılı aşkın müddettir yaşanan ekonomik sıkışma, siyaset faizinde yeni bir indirimin önünde mahzur oluşturuyor.

‘BENİM ALANIM EKONOMİ’

Türkiye tarafında enflasyon krizi daha çok para siyaseti tercihleriyle ilişkilendiriliyor. AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan‘ın “Ben tıp mensubu değilim, benim alanım iktisat. Lakin ülkemin başkanıyım” ve “Bu vazifede olduğum sürece faiz ve enflasyonla uğraşımı sonuna kadar sürdüreceğim. Bu bahiste nas ortada. Nas ortadayken sana, bana ne oluyor?” kelamlarıyla somutlaşan düşük faiz siyaseti, Türk Lirası’na olan inancı zayıflatırken rezervler üzerinde de baskı yarattı.

2024 ve 2025 yıllarında siyaset değişikliğine gidilerek Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası siyaset faizini yüzde 37-40 bandına çekti. Buna rağmen besin, güç ve barınma maliyetlerindeki artış ile kur geçişkenliği enflasyon üzerindeki baskının sürmesine neden oldu.

Kur baskısı ve paralellik gösteren siyaset faizi kararlarına rağmen Arjantin’in kamuda yapılan tasarruf ile Türkiye’den ayrıldığı görüldü.

‘NEREDE TAKILACAĞINI BİLMİYORUZ’

TCMB Lider Yardımcısı Cevdet Akçay, enflasyondaki kırılma noktasına ait meçhullüğü “Nerede takılacağını bilmiyoruz, bilmemiz mümkün değil. Başkanın (TCMB Başkanı Fatih Karahan) bahsettiği üzere 27-28’lerde takılabiliriz. Takıldığımız yer 44’lerdi, artık o kırıldı; bunun nerede yerleşeceğini bilmiyoruz. Tahminen eskisi üzere 12’de yerleşecek, tahminen 18 tahminen 22. Fakat bilmiyoruz, sizin bilmeniz de mümkün değil. Zira bilginin birikmesi ve bize o kırılma noktasını göstermesi lazım” kelamlarıyla lisana getirmişti.

Bu değerlendirmeler, enflasyondaki düşüş sürecinin kalıcılığına ait soru işaretlerini artırırken ekonomik sıkışmanın derinleşmesi halinde Türkiye’nin misal kırılganlıklarla karşılaşabileceği tartışmalarını da güçlendirdi.

YATIRIM TEŞVİKLERİ, RİGİ MODELİ VE TARTIŞMALI GÜVENCELER

Arjantin, ekonomik krizden çıkış arayışında işgücü piyasasında personel ve işçi sınıfının hak kayıplarını da içeren sert adımlar atarken büyük ölçekli sermayeyi çekmek için kapsamlı yasal garantiler sunan bir model de uygulamaya koydu. Lakin bu yaklaşım, yapısal sıkıntıları çözmekten fazla yeni riskler üretmesi nedeniyle tartışılmaya devam ediyor.

Bu çerçevede devreye alınan RIGI (Büyük Yatırımlar İçin Teşvik Rejimi), yüksek dengeli yatırımlara uzun yıllar boyunca vergi ve kambiyo alanında sabit kurallar vadediyor. Sistem sermayeyi yeni düzenlemelerin getirebileceği mali yüklerden müdafaayı amaçlarken ülkenin kırılgan ekonomik yapısı ve sık değişen siyaset ortamı bu garantilerin sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri doğuruyor.

Türkiye’de ise yatırım ortamı farklı bir sorun alanına işaret ediyor. Hukuk devleti ve yargı bağımsızlığına ait tartışmaların gölgesinde uzun vadeli direkt yatırımlar sonlu kalırken kısa vadeli sermaye hareketleri öne çıkıyor. Bu yapı ekonomiyi dış şoklara ve ani dalgalanmalara daha açık hale getiriyor.

Kamu maliyesindeki artan baskı ise özelleştirme siyasetlerini tekrar gündeme taşıyor. 2026 yılı bütçesinde kamu varlıklarının işletme haklarının zamanı üzerinden gelir elde edilmesi hedeflenirken köprüler ve otoyollar üzere stratejik varlıkların uzun müddetli zamanı planlanıyor. Elde edilecek gelirlerin bütçe açığı ve faiz ödemelerine yönlendirilmesi ise ekonomik etraflarda “kısa vadeli tahlil, uzun vadeli risk” olarak bedellendiriliyor. Uzun periyodik kârın çok daha azına kısa müddetli gelir elde etme teşebbüsleri ötelenen ekonomik krizin daha derin bir hal alması ihtimalini artırıyor.

Bu tablo, Arjantin’in krizle gayrette attığı, personel haklarını gözetmeyen adımlar ve tasarruf kararlarının kalıcı bir çıkış modeli sunamadığını ortaya koyarken Türkiye’de kırılganlıkların derinleşmesi halinde misal ya da daha ağır kararların gündeme gelebileceğine işaret ediyor.

TÜRKİYE VE ARJANTİN’DE ALIM GÜCÜ

2026 yılı başında Türkiye’de net minimum fiyat 28 bin 75 TL 50 kuruş yani yaklaşık 655 dolar olarak uygulamaya girdi. Arjantin’deki yaklaşık 224-340 dolar aralığının üzerinde kalan bu sayı tek başına alım gücünü ise göstermiyor. Dört kişilik bir ailenin yalnızca sağlıklı beslenmesi için gereken açlık sonu Ocak 2026 prestijiyle 31 bin 224 TL‘ye, yoksulluk sonu ise 101 bin 706 TL‘ye ulaştı. Minimum fiyatın yoksulluk hududunun çok altında kalması, çalışan yoksulluğu riskinin derinleştiğini gösteriyor.

ÜCRET VE ÖMÜR GÖSTERGELERİ (2026)

GÖSTERGE/ÜLKE	TÜRKİYE	ARJANTİN
NET MİNİMUM FİYAT (USD)	~655 dolar	~224–340 dolar
ASGARİ FİYAT ARTIŞ ORANI (YILLIK)	Yüzde 28	Yüzde 15
GİNİ KATSAYISI (GELİR EŞİTSİZLİĞİ)	41,0	42,4

Türkiye’de geniş tarifli işsizlik oranı yüzde 29,6 seviyesinde seyrederken Arjantin’de kentsel yoksulluk oranı yüzde 31,6 düzeyinde bulunuyor. Farklı dinamiklerle şekillense de her iki gösterge, gelir dağılımı ve toplumsal refah üzerindeki baskının iki ülkede de sürdüğünü ortaya koyuyor.

İSTANBUL VE BUENOS AIRES HAYAT MALİYETİ KARŞILAŞTIRMASI

Ekonomik krizlerin hanehalkına yansıması, Buenos Aires ile İstanbul özelinde temel harcama kalemlerinde somutlaşıyor. 2026 yılına ait mukayeseli datalar, yüksek enflasyonun her iki kentte de sürdüğünü lakin hayat maliyeti bileşenlerinin farklılaştığını gösteriyor.

KİRA VE KONUT MALİYETLERİ

İstanbul’da kira fiyatları Buenos Aires’e nazaran yüzde 25 ile yüzde 40 daha yüksek seyrediyor. Lüks bölgelerde 85 metrekare eşyalı bir dairenin kirası ise Buenos Aires’teki benzerlerine kıyasla yüzde 61 daha değerli.

Gıda fiyatlarında Arjantin’in güçlü ziraî üretimine rağmen Türkiye’de genel besin fiyatları yüzde 10 ile yüzde 27 daha düşük seyrederken ekmek fiyatlarındaki fark yüzde 59 ile yüzde 192 ortasında değişiyor. Ulaşımda ise İstanbul daha değerli; toplu taşıma ve taksi fiyatları Buenos Aires’e nazaran yüzde 48 ile yüzde 80 daha yüksek. Restoran harcamalarında ise tablo bilakis dönüyor; Arjantin’de dışarıda yemek yemek Türkiye’ye kıyasla yaklaşık yüzde 85 daha maliyetli.

TEMEL MASRAFLAR (ŞUBAT 2026)

TEMEL GİDERLER/ŞEHİR	BUENOS AIRES	İSTANBUL
ÖĞLE YEMEĞİ (ORTALAMA)	11,5 dolar	7,7 dolar
1 LİTRE SÜT	1,5 dolar	1,1 dolar
1 KG KIRMIZI ET	4,7 dolar	9,5 dolar
AYLIK İNTERNET	31,6 dolar	14,6 dolar

Aynı vakitte mahallî satın alma gücü karşılaştırmasına nazaran, İstanbul, Buenos Aires’e kıyasla yüzde 54,6 daha kıymetli bir kent pozisyonunda bulunuyor.

Veriler, ömür maliyetinin iki kentte farklı kalemlerde ağırlaştığını gösterirken yüksek enflasyonun hanehalkı üzerindeki baskısının her iki iktisatta de sürdüğüne işaret ediyor. Bu tablonun bütünü değerlendirildiğinde, Türkiye’deki yapısal kırılganlıkların derinleşmesi halinde Arjantin’de yaşanan sürece emsal, hatta birtakım alanlarda daha ağır sonuçların gündeme gelebileceği görülüyor. Yüksek enflasyon, gelir dağılımındaki bozulma, kur baskısı ve yapısal problemlerin kalıcılığı; ekonomik dengelerin daha sert kırılmalarla sınanabileceğine işaret ediyor.



Cumhuriyet

The post Milei ve Erdoğan’ın enflasyon faturası: Arjantin’in bugünü Türkiye’nin yarını mı olacak? first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...