Buzun altındaki tehlike

[hepsigundem]

Dizilerde ve romanlarda sıkça karşımıza çıkan “buzun altındaki tehdit” fikri, bilim dünyasında artık önemli biçimde tartışılıyor. İklim değişikliğiyle birlikte permafrost (en az iki yıl boyunca donmuş halde kalan toprak tabakası) süratle çözülüyor. Bu çözülme sırf sera gazlarını değil, binlerce yıldır uykuda olan mikroorganizmaları da açığa çıkarıyor.

Viroloji uzmanı Prof. Dr. Selim Badur diyor ki: “Evrendeki yıldızlardan daha fazla virüs var. Ve biz bunların fakat binde beşini biliyoruz.”

Umea üniversitesinde enfeksiyon hastalıkları uzmanı Prof. Birgitta Evengard da permafrost kazılmadan evvel altındaki mikroorganizmaların kesinlikle araştırılması gerektiğini, aksi takdirde dünyanın yeni bir pandemi riski ile karşı karşıya kalabileceğini söylüyor. Son dönemde ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland çıkışlarıyla jeopolitik bağlamda gündeme gelen ve permafrostun erimesiyle birlikte endüstrinin gözlerini çevirdiği Arktik bölge, uzun vakittir bilim insanlarının radarında.

50 BİN YILLIK VİRÜSLER

Bu bilinmeyen dünyanın kapısı birinci kere önemli biçimde 2000’li yıllarda aralandı. Fransa’da Prof. JeanMichel Claverie ve grubu, permafrosttan aldıkları örneklerde “dev virüsler” olarak isimlendirilen, kolay mikroskopla görülebilen virüsler keşfetti. Bu virüslerin en az 50 bin yıldır donmuş halde bulunduğunu kaydeden Prof. Birgitta Evengard, Fransız takımın virüsleri laboratuvar ortamında yine aktive edildiğini ve tek hücreli amipleri enfekte edebildiklerinin gösterildiğini belirtiyor.

İnsan hücreleriyle bilhassa çalışılmadı; zira bu cins deneyler yüksek risk taşıyor. Kimi bilim insanları buzun altındaki mikroorganizmalarla bir biyolojik silah üretilebilmesi riskinin altını da çiziyor.

2016’DA YAŞANDI

Fransa Bilimler Akademisi üyesi de olan Badur, bu noktada kıymetli bir ayrım yapıyor: “Şu ana kadar saptanan permafrost virüsleri insan için direkt bir pandemi riski oluşturmuyor.” Lakin bu, permafrostun inançlı olduğu manasına gelmez.

Riskin teorik olmadığını gösteren en çarpıcı örneklerden biri 2016’da Sibirya’da yaşandı. Daha evvel şarbondan ölmüş bir ren geyiğinin, permafrostun erimesiyle birlikte açığa çıkmasıyla, 2 binden fazla hayvan öldü, onlarca insan enfekte oldu ve 12 yaşında bir çocuk hayatını yitirdi. Evengard’a nazaran bu çeşit hadiseler artabilir.

MADENCİLİK

Permafrostun çözülmesi, maden ve güç şirketleri için erişimi kolaylaştırıyor. Lakin bilim insanları, milyonlarca yıllık donmuş toprağın kazılmasının sonuçlarının öngörülemez olduğunu vurguluyor. Evengard bu durumu “gezegenin üçlü krizi” içinde kıymetlendiriyor: iklim değişikliği, endüstriyel kimyasallar ve biyolojik çeşitliliğin kaybı.

Badur’a nazaran paniğe gerek yok fakat “bilgiye muhtaçlığımız var”.

Bilim beşerlerine nazaran soru artık şu: Buz çözülürken insanlık gereğince süratli öğrenebilecek mi?



Cumhuriyet

The post Buzun altındaki tehlike first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".

Okumaya devam et...