H
hepsigundem
Guest
Türkiye 2025’te diplomasi alanında kıymetli gelişmelerin yer yer aktörü, yer yer seyircisi oldu. Dış siyasette yaşananlar iç siyasete de damga vurdu. Yılın birinci kritik olayı, Donald Trump’ın 20 Ocak’ta ABD’deki ikinci başkanlık devrine başlamasıydı.
‘HİLELİ SEÇİMLERİ HERKESTEN ÂLÂ BİLİR’
Trump, evvelki başkanlık periyodunda Amerikalı rahip Andrew Brunson’ın tutukluluğu nedeniyle Türkiye’ye gümrük vergilerini artırmış, Türkiye’nin Suriye’ye harekatı sebebiyle Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a, “***** olma” kelamlarını içeren bir mektup yazmıştı. Bu mektubu hâlâ New York Trump Tower’daki bir barda sergilediği söz ediliyordu. Trump devrini coşkuyla karşılayan iktidar cenahına muhalefet, bu örnekleri anımsatıyordu. Fakat Trump’ın birinci yılı Erdoğan iktidarı için berbat geçmedi. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı ve CHP’nin cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınıp tutuklanmasını muhalefet “Trump darbesi” olarak gördü. Trump, Erdoğan’a her fırsatta “Tough man (Sağlam adam)” demeyi ihmal etmedi. Lakin Erdoğan’a açtığı bir telefonla rahip Brunson’ı hür bıraktırdığını da sıkça dillendirerek Türk yargısının işleyişini ortaya koydu. 25 Eylül’de Beyaz Saray’da kabul ettiği Erdoğan hakkında “Hileli seçimleri herkesten güzel bilir” demesi de hafızalardaki yerini korudu.
‘İSTENMEYEN KİŞİ’ TOM BARRACK
Türk siyaseti 2025’te Thomas Barrack fenomeni ile tanıştı. Trump’ın yakın arkadaşı olan 78 yaşındaki Barrack, Mayıs ayında ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi olarak vazifelerine başladı. Dedeleri Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşayan Lübnan asıllı Barrack, çok sayıda “çizgidışı” açıklama yaptı. Açıklamaların genelinde muhalefetin en çok eleştirdiği nokta, ulus devleti maksat almasıydı. Ulus devlet sisteminin Türkiye ve etrafındaki ülkelerin ticaretlerini makûs etkilediğini söyledi. Barrack, vakit zaman Türkiye ismine da konuştu.
“Türkiye ve İsrail savaşmayacak, uzak olmayan bir gelecekte ticaret anlaşması yapacak” sözleri bunun bir örneği oldu. Muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, Barrack’a bu demeçleri nedeniyle ‘Sömürge valisi’ diye seslendi. Barrack’ın istenmeyen kişi ilan edilerek ülkeden gönderilmesini ya da en azından Dışişleri Bakanlığının Barrack’ı uyarmasını istediler. Kamuoyuna duyurulan bu istikamette bir ikaz olmadı. Barrack, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ABD Başkanı Trump ile Beyaz Saray’da görüşmesinden çabucak evvel “Erdoğan’a meşruiyet verdik” kelamlarını sarf etti. Bunu daha sonra “Kastım saygınlıktı” diye düzeltecekti.
Açıklamalarıyla sırf Türkiye’nin değil, etraf ülkelerin de yansısını çeken Barrack ile ilgili Dr. Gökhan Çınkara’nın Türkiye Today’de kaleme aldığı yazı ve Barrack’ın karşılığı, onun genel haline ışık tuttu. Çınkara, yazısında, Barrack’ın klâsik bir diplomatik figür olmadığını, yaptığı açıklamaların insanları rahatsız edici gerçeklerle yüzleşmeye zorladığını söz etti. Barrack, Çınkara’ya bu yazı için teşekkür notu gönderirken, “Analizinizin titizliğinden etkilendim” dedi.
S-400, F-35 VE EUROFİGHTER’LAR
Tom Barrack, Aralık ayında yaptığı açıklamada, Türkiye’nin F-35 edinebilmek için S-400’lere sahip olmaması gerektiğini, bu hususun 4-6 ay içinde çözülebileceğini belirtti. Gözler 2026’ya çevrilirken, Türkiye, 2025’te hava savunmasını güçlendirmek için çeşitli alternatifler aradı. Ekim ayında, Birleşik Krallık ile 20 adet Eurofighter Typhoon için imzalar atıldı. Türkiye, mutabakat bedelinin 5.4 milyar sterlin, Birleşik Krallık ise 8 milyar sterlin olduğunu duyurdu. Bu fiyat farkı uzmanlara nazaran, iki ülkenin muahedenin kapsamına ait yaptığı farklı tanımlamalardan kaynaklandı. İmzaya giden süreçte Eurofighter konsorsiyumu üyesi Almanya’nın, Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması nedeniyle satışı veto ettiği söz edildi. İmamoğlu buna karşı Almanya’ya seslenerek, “Satışa müsaade verin” dedi. Temmuz ayında ‘veto sona erip’ ön muahede imzalandığında, Almanya Hükümet Sözcüsü, “İmamoğlu da bu satışı destekledi” açıklamasını yaptı. Ulusal Savunma Bakanlığına nazaran ise Almanya “rol çaldı”, Türkiye’nin bütün görüşmeleri Birleşik Krallık ile gerçekleşti ve vetodan bahsedilmedi. Eurofighter Typhoon’ların birinci teslimatı 2030 yılında gerçekleşecek. Türkiye bunun dışında Katar’dan ve Umman’dan 12’şer adet Typhoon almak istiyor. Kullanılmış olan bu uçakların mutabakatı yakın vakitte yapılabilir, Katar uçakları 2026’da gelebilir.
‘2025, TÜRKİYE-AB MÜNASEBETLERİNDE ÇOK GÜÇLÜ BİR YIL OLDU’
Her ne kadar Avrupa Birliği (AB) çeşitli vesilelerle “Türkiye’de demokratik standartların geriye gittiğini ve yargı bağımsızlığı ile ilgili sorunlar olduğunu” söylese de, AB Türkiye Maslahatgüzarı Jurgis Vilcinskas, “2025, Türkiye-AB bağlantıları açısından çok güçlü ve yeterli bir yıl oldu” dedi. Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması kimi Avrupa ülkeleriyle sorun yaratsa da, bu ülkeler çoğunlukla, Türkiye ile işbirliği alanlarını genişletme ve “uzlaşamama konusunda uzlaşma” istikametinde tutum izledi. 2018’de donan üyelik müzakerelerinde bir gelişme yaşanmasa da, 6 yıl ortadan sonra birinci kere Nisan ayında, Türkiye-AB Yüksek Seviyeli Ekonomik Diyalog Toplantısı, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in katılımıyla yapıldı. Vize serbestisi konusunda somut bir adım atılmazken, Schengen ülkeleri Temmuz ayında ‘kademeli vize’ uygulamasını başlattı. Bu uygulama, birinci vizenin akabinde yapılan müracaatlarda çok girişli vize verilmesini öngörüyor.
KURTLAR VADİSİ SURİYE
2025’e girilirken Türkiye için Suriye sathında işler düzgün ilerliyordu. O denli ki, Trump, Erdoğan için, “Suriye’yi aldı” demiş, bu açıklamasını daha sonra tekrarlamıştı. Dışişleri Bakan Yardımcısı Nuh Yılmaz dahil olmak üzere, Suriye için “Kurtlar Vadisi” müzikleriyle görüntüler hazırlanıyordu. Erdoğan bu krediyi direkt üzerine almasa da, Suriye’nin süreksiz Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile geçmişte kurulan bağlantılar devam etti. Türk kamuoyunda Şara, “Türkiye’nin adamı” olarak görüldü. Lakin yılın sonuna gelindiğinde Suriye, pek çok ülkedeki temsilciliğini yine devreye almışken, Ankara’daki Büyükelçiliğini hâlâ açmadı. Şara da birinci yurtdışı ziyaretini Türkiye’ye değil, Suudi Arabistan’a gerçekleştirdi. Türkiye’nin 2025’te Suriye’de 3 değerli gündemi oldu. Bunların birincisi SDG’nin Suriye ordusuna entegrasyonu, ikincisi Türkiye’deki 3 milyona yakın Suriyelinin ülkelerine geri dönüşü, üçüncüsü ise çeşitli yatırım ataklarıydı. Yatırımlar bilhassa ulaştırma alanında ortaya çıkarken, 580 bine yakın Suriyelinin ülkesine geri döndüğü açıklandı. SDG konusunda ise 10 Mart entegrasyon mutabakatı daima gündemde kaldı. Mutabakatta gaye mühlet yıl sonuydu. Bu satırların yazıldığı Aralık’ın son günlerinde, SDG’nin blok halinde mi yoksa Türkiye’nin istediği üzere kişisel olarak mı Suriye’ye entegre olacağı hâlâ net değil.
GAZZE’DE İKİ FARKLI ATEŞKES
7 Ekim 2023’ten bu yana 70 binden fazla Filistinlinin hayatını kaybettiği Gazze için 2025’te iki farklı ateşkes yapıldı. Birincisi Ocak ayında gerçekleşen ateşkesin ömrü uzun olmadı. Türkiye’nin arabulucu olarak rol oynadığı ve “Hamas’ın silah bırakmasına katkı sağladığı” Ekim’deki ateşkes ise ihlal edilmeye devam ediyor. Gazze’nin ‘ihya’sına ait sürecin nasıl işleyeceği, Türk askerinin Gazze’de bulunup bulunmayacağı, son bir ateşkesin sağlanıp sağlanamayacağı milletlerarası kamuoyunca takip ediliyor.
DİĞER COĞRAFYALAR
Diplomasi alanında bunların dışında, Ekim ayında gerçekleşen KKTC seçimleri dikkat çekti. AKP iktidarı Ersin Tatar’a dayanak verirken, CHP, Tufan Erhürman’ı destekledi. Erhürman açık farkla seçimi kazanınca, iktidar ortağı MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, “KKTC 82. vilayet olarak Türkiye’ye katılsın” dedi. Fakat Erhürman birinci aylarında Türkiye ile zıt bir konuma girmedi. Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirebilmek için İstanbul, üç çeşit görüşmeye mesken sahipliği yaptı. Buradan somut kazanım olarak esir takasları öne çıktı. Azerbaycan ile Ermenistan’ın Trump nezaretinde barışmasıyla Türkiye’nin Ermenistan ile hudut kapılarının açılmasına yönelik umut arttı. Türkiye, Çin’e ve BRICS’e ilgisini de açıkça gösterdi.
ÖNÜMÜZDEKİ YILDAN BEKLENENLER
2026’da üstte bahsedilen hususlara ait gelişmeler, bilhassa S-400, F-35 ve Suriye başlıkları yakından takip edilecek. Ayrıyeten NATO Tepesi Temmuz ayında Ankara’da gerçekleşecek, dünya başkanları Türkiye’ye gelecek. Kasım ayında ise Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) Antalya’da yapılacak.
Cumhuriyet
The post 2025’te Türk diplomasisinde Trump tesiri görüldü: Barrack’ın çıkışları yıl boyunca gündem oldu first appeared on HepsiGündem.COM " Gündem,Güncel Haberler Burada ".
Okumaya devam et...